29.06.2026 Скопје
Македонија останува цел на странски злонамерни операции на влијание, првенствено од Русија и Кина, преку дезинформациски кампањи, медиумски посредници и наративи насочени кон поткопување на довербата во Европската Унија и демократските институции. Во исто време, процесот на пристапување во ЕУ се забавува, а разочарувањето од долгото чекање расте кај делови од јавноста, забележа Европскиот парламент во својот последен извештај за напредокот на Северна Македонија, подготвен од известувачот Томас Вајц.
Во овој контекст, посебен акцент се става на таблоидите и медиумите на српски јазик, кои, како што е наведено, функционираат како регионални засилувачи на наративот на Кремљ и имаат значително влијание во јавниот простор. Извештајот, исто така, укажува на континуираното присуство на тајни мрежи на влијание, со оглед на тоа што во периодот од 2018 до 2023 година, земјата протера 13 руски дипломати поради активности некомпатибилни со нивниот дипломатски статус.
Европскиот парламент, исто така, го забележува странското влијание од Кина, за која вели дека се обидува да го прошири своето влијание преку контрола на информациите, инвестициска дипломатија и услови во договорите за инфраструктурни кредити. Покрај тоа, истакнува дека одредени кинески дипломатски субјекти финансирале платена содржина и мислења во македонските медиуми без јасно етикетирање.
Извештајот, исто така, потсетува на анализа од 2023 година дека руските државни актери користеле српски медиумски посредници за ширење анти-НАТО наративи и тврди дека ЕУ врши притисок врз Северна Македонија да се откаже од својот идентитет. Европскиот парламент додава дека речиси 50 проценти од граѓаните на Северна Македонија прифатиле лажни наративи поврзани со меѓународни настани, особено во контекст на војната во Украина, што ја истакнува потребата од зајакнување на социјалната отпорност на манипулација со информации.
Во меѓувреме, Македонија, со тоа што не ја спроведува Преговорната рамка со ЕУ, односно не го исполнува условот за уставни амандмани насочени кон вклучување на Бугарите во Уставот, што беше истакнато и во извештајот на Вајц, не напредува на европскиот пат. Ова дополнително создава простор за ширење дезинформации и зајакнување на странските влијанија, што, според комуникаторот Сеад Џигал, не се случува затоа што граѓаните нужно ги прифаќаат таквите пораки, туку затоа што во услови на неизвесност и фрустрација, се отвора простор за алтернативни толкувања на политичката реалност.
– Во комуникациските студии постои принцип дека информациските вакууми ретко остануваат празни, така што овој вакуум го пополнуваат разни актери кои нудат свои толкувања на настаните и нивните причини. Во такви околности, наративите за дезинформации стануваат поефикасни бидејќи градат врз вистинско чувство на разочарување. Сепак, важно е да се нагласи дека критиката кон ЕУ или разочарувањето од процесот не треба автоматски да се изедначува со дезинформации. Демократските општества имаат потреба од легитимна јавна дебата. Проблемот се јавува кога вистинските фрустрации се користат за ширење лажни тврдења, манипулативни наративи или за поткопување на довербата во институциите што ги водат овие процеси – вели Џигал.
Според него, чувството на разочарување и замор од процесот на проширување влијае на перцепциите на граѓаните и ја зголемува подложноста на наративи дека ЕУ нема вистинска намера да ја интегрира земјата.
– По неколку децении европска интеграција, сосема е очекувано да се појави „интеграциски замор“, од двете страни. Од комуникациска перспектива, луѓето се посклони да прифатат пораки што одговараат на нивното лично искуство. Ако граѓаните долго време слушаат дека членството е близу, а потоа повторно се појавуваат нови пречки, тогаш наративите како „ЕУ никогаш нема да ја прифати Македонија“ добиваат поголема убедливост, без оглед на тоа дали се фактички точни или не. Затоа, најголемиот ризик не е само пад на поддршката за одредена политика, туку постепена ерозија на довербата во институциите и во самиот концепт на европска интеграција. Кога граѓаните почнуваат да веруваат дека процесот е осуден на неуспех, влијанието на алтернативните политички наративи што нудат свои објаснувања расте – додава тој.
Сепак, истражувањата во регионот покажуваат дека, и покрај периодичните падови на ентузијазмот, поддршката за членство во ЕУ останува релативно висока во споредба со другите геополитички алтернативи.
– Ова укажува дека разочарувањето не мора да значи отфрлање на европската идеја, туку растечко незадоволство од динамиката и предвидливоста на самиот процес. Затоа, најдобриот одговор на дезинформациите не е само да се негираат, туку и да се создаде поголема транспарентност, предвидливост и јасна комуникација за европскиот процес. Кога недостасуваат сигурни информации и видлив напредок, дезинформациите полесно наоѓаат публика. Кога процесот е јасен и разбирлив, неговото влијание нужно се намалува – заклучува Џигал.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
