28.04.2026 Скопје
Земјите на истокот од нашиот континент, поточно, членките на поранешниот Варшавски пакт (1955–1991), како што сакаше да се нарекува Источниот одбранбен сојуз на Запад, видливо се свртеа кон југ. Изборите одржани во некои од нив во изминатата година и неколку дена покажаа дека магијата на Европската Унија во овој дел од континентот е сериозно доведена во прашање. Особено откако добија „совет“ од Брисел да – ги напуштат енергетските врски со Русија.
Полска, Словачка, Унгарија, Романија и Бугарија сфатија дека малку од многуте ветувања дадени со одвојувањето од нивниот источен ментор беа соодветно и задоволително исполнети. Напротив, сè што овие земји го добија во изминатите 35 години мораше да се постигне преку сопствени напори. И тоа беше навистина голема работа.
Се покажа дека многу рекламираните фондови за развој на ЕУ беа повеќе насочени кон преземање на економиите на гореспоменатите земји отколку кон нивно зајакнување и нивно осамостојување и правилно воведување во 21 век. Западните производители едноставно се собраа на поле каде што веќе имаше квалитетна работна сила, подготвена да работи за три пати пониски плати. Сè што требаше да направат беше да ги донесат своите компании и сопствена технологија тука. Не секогаш најчиста според европските стандарди.
Изборите што се одржаа деновиве во Унгарија и Бугарија на најдобар можен начин покажаа дека работите се менуваат. Стана јасно дека несомнената припадност кон европското семејство бара многу жртви, но тие не влијаат врз сите со иста сила. Оние што ја воделе играта низ вековите се обидуваат да го одржат својот статус дури и во ситуации каде што, каква што е, таа произведува повеќе штета отколку корист. Поранешните моќни империи, пред сè Англија, Франција и Германија, сигурно не се подготвени да се откажат од својата лидерска улога на континентот.
Појавата на „непослушните“ го крши европскиот концепт дека ЕУ се смета за еден вид семејство. Но, постоењето на премногу пасиште кои се подготвени да ја задржат таа улога е одамна задоцнето. Работник во Романија или Бугарија кој работи за компанија на западен шеф повеќе не мора да се справува со многу полош животен стандард од колега од Германија, Франција… Работата е работа и како таква има цена. Таа не се одредува според времето поминато под чадорот на Брисел, туку според силата, интелигенцијата и обуката што се потрошени. Во моменти на големи кризи, како што е сегашната енергетска криза, секако не е важно дали мора да се „снајдеш“ со 1.000 или 3.000 евра месечно.
Преоптоварена од проблемите и свесна за сопствената ранливост, Европа почна да се плаши од другите големи играчи, првенствено од Русија, Кина и Турција. Она што почна да пристигнува од гореспоменатите области во нашиот век беше поевтино, со повисок квалитет, технолошки понапредно… И што е подеднакво важно – процесот на производство е автоматизиран до степен што не бара обука и специјализација што вистинските занаетчии некогаш мораа да ја демонстрираат.
Затоа не е изненадувачки што некои земји не се подготвени да бидат класифицирани во таканаречената втора категорија. Технологијата што сега е достапна за сите им ги отвори очите на многумина. Статусот на безбедносна зона во конфронтацијата меѓу Западот и Русија повеќе не е прифатлив. Особено во светлината на сознанието дека овој статус во голема мера ја ограничува слободата на избор од кој дел од светот да се набави потребната енергија, технологија, па дури и финансии.
Но, бриселската бирократија цврсто се држи. Тешко е да се поверува дека едноставното отстранување на Урсула фон дер Лајен, Марта Кос, Каја Калас и слични од нивните сегашни позиции би го променило духот на Европската Унија, која е создадена не за да им помогне на своите членки, туку за да ги надгледува. Во денешниот свет, таквата контрола е тешко прифатлива. Падот на угледот на Обединетите нации е најдобар пример за ова.
Повторно влеговме во ерата на силни лидери. Демократијата што ни беше понудена во 20 век, се покажа, го исцрпи својот потенцијал. Размената на идеи, технологија и луѓе доведе до фактот дека дури и дипломираните студенти сега се фокусираат на работни места што некогаш беа наменети за обичниот свет и кои не бараат специјализирана обука. Универзитетска диплома е достапна за најширокиот можен круг млади луѓе, но таа сè повеќе почнува да ја губи својата важност во трката за работа. Компјутерската писменост е еквивалентна на основната писменост од минатиот век.
И ова знаење е достапно за сите. Источна Европа едноставно повеќе не сака да игра споредна улога. Дури може да се каже дека не може да си го дозволи тоа. Гласачите во Унгарија и Бугарија најдобро го изразија тоа. На крајот на краиштата, исто како и нивните колеги од Романија, Полска, Молдавија… Промените се незапирливи. Секако, под услов да не се претвориме во некаков нов тоталитаризам.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
