15.06.2026 Скопје
Декларацијата на Европската слободна алијанса (ЕСА) повторно го врати на маса прашањето што Софија честопати го отфрлаше: состојбата на Македонците во Бугарија и неспроведените пресуди на Европскиот суд за човекови права во Стразбур.
Во документот се бара Бугарија да се извини за злосторствата против Македонците и да ги признае нивните права како малцинство, а за Македонија тоа е практично моќен аргумент во спор во кој од Скопје се бараат уставни измени, додека Софија со години е толерирана во одложувањето на своите обврски кон европските институции.
На годишното собрание на Европската слободна алијанса, едногласно беше усвоена Декларација со која се бара Бугарија официјално да се извини за злосторствата против македонското малцинство за време на комунистичкиот период.
Во документот се наведува дека Македонците во Бугарија биле подложени на тепања, присилно раселување, понижување, казнување, затворање и убиства поради изразување на својот етнички идентитет и поради спротивставување на политиките за денационализација.
ЕФА оценува дека македонското малцинство во Бугарија продолжува да се соочува со сериозна криза на човековите права во рамките на Европската Унија.
Според Декларацијата, системската репресија и етничкото негирање се продолжение на политиките на комунистичкиот режим на Тодор Живков.
Особено внимание се посветува на 1963 година, кога политиката на негирање на македонското малцинство беше дел од процесот на присилна асимилација во концептот на „обединета бугарска социјалистичка нација“.
Сепак, декларацијата не останува во минатото. ЕФА бара Бугарија да ги спроведе пресудите на Европскиот суд за човекови права, кои се однесуваат на правото на македонските организации да се регистрираат во земјата.
Според документот, токму неспроведувањето на овие пресуди ги спречува Македонците во Бугарија институционално да ги застапуваат своите права, интереси и потреби.
Поранешниот дипломат Марјан Ѓорчев смета дека Македонија треба да го постави прашањето за реципроцитет во односите со Бугарија и инсистира на доследно почитување на европските правила.
Според него, од Македонија не може да се бара исполнување на услови во име на европските стандарди, додека Бугарија со години не ги спроведува пресудите од Стразбур.
– Македонија бара реципроцитет од Бугарија. Ова треба да биде тема на разговор меѓу двете земји. Зошто Бугарија, која го гази европското право, не им дозволува на бугарските граѓани со македонска самосвест да регистрираат граѓанско движење 20 години? – прашува Ѓорчев.
Тој нагласува дека Македонија не бара ништо надвор од европските стандарди, туку само спроведување на веќе донесените пресуди.
– Што бара Македонија? Македонија не бара ништо друго освен спроведување на 14 пресуди. Ова е европско право – нагласува Ѓорчев.
Поранешниот дипломат смета дека Европската Унија и Советот на Европа имаат механизми со кои бараат од Бугарија да ги исполни своите обврски што произлегуваат од пресудите на Европскиот суд за човекови права.
– Европската Унија може, преку своите институции, преку министрите и преку Советот на Европа, да заклучи дека Бугарија мора да ги спроведе пресудите. Ако не ги спроведе, треба да има санкции. Не е важно какви ќе бидат санкциите, но проблемот не може да се сведе само на извинување – вели Ѓорчев.
Според него, проблемот лежи во нееднаквиот третман. Од Македонија се бара да го промени уставот и да ги вклучи Бугарите во Преамбулата, додека македонското малцинство во Бугарија не е признато.
– Дајте ни толкувачко објаснување. Кажете ни според кој член сме обврзани да го промениме Уставот и да ги вклучиме малцинските прашања. Македонското малцинство во Бугарија не е признато. Таму сè се сведува на индивидуални човекови права. Па што точно бараат од нас? – прашува Ѓорчев.
Декларацијата на ЕФА доаѓа во чувствителен момент за македонско-бугарските односи. Македонија останува заглавена на европскиот пат поради условите за уставни измени, додека прашањето за Македонците во Бугарија останува речиси невидливо во официјалната европска политика.
Затоа, според Ѓорѓев, Македонија треба да инсистира на принципиелни, а не на политички тврдоглавост.
Ако европското право, вели тој, е основа на процесот, тогаш тоа мора да важи и за земјите-членки и за земјите-кандидатки.
– Станува збор за принципи и стандарди. Ако се повикуваме на европските стандарди, тогаш тие треба да важат за сите. Немаме намера да влеземе во Европската Унија на начин што е спротивен на европските стандарди и европските правила – вели Ѓорчев.
Со таква декларација, прашањето за Македонците во Бугарија повеќе не останува само билатерално прашање меѓу Скопје и Софија. Тоа станува тест за европските институции: дали ќе инсистираат на спроведување на сопствените правила дури и кога тие се однесуваат на земја-членка на Унијата.
ЕФА бара извинување, признавање на правата и спроведување на пресудите. Ѓорчев, од друга страна, смета дека Македонија треба да ја користи токму оваа рамка како аргумент во разговорите со Бугарија и Брисел.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
