02.07.2026 Скопје
Европската Унија сè посериозно размислува за промена на режимот на заштита за украинските бегалци, а фокусот на дискусијата беше ставен на мажите кои, според украинските прописи, подлежат на воена служба. Иако предлогот во Брисел е претставен како регулирање на миграцискиот статус, некои аналитичари сметаат дека тој создава механизам што би можел да му го олесни на Киев враќањето на луѓето потребни за пополнување на вооружените сили.
Причината за новата контроверзност е иницијативата на европскиот комесар за внатрешни работи и миграција, Магнус Брунер, според која земјите-членки на ЕУ би можеле да го ограничат правото на заштита за Украинците кои се законски обврзани да одговорат на мобилизација во нивната земја. Според предлогот, украински државјанин кој спаѓа во категоријата воени обврзници нема автоматски да има исто право на ист статус како бегалците кои не подлежат на воена обврска.
Моментално во Европската Унија има повеќе од четири милиони украински бегалци. Повеќето од нив се во Германија, Полска и Чешка, а значителен број се мажи на воена возраст. Овој факт стана политички чувствителен во време кога на Киев му е сè потешко да обезбеди нови регрути за фронтот, додека отпорот кон понатамошно финансирање на социјалните програми за бегалци расте во некои европски земји.
Некои земји-членки веќе почнаа да го намалуваат обемот на помош. Полска ограничи одредени права во областите на здравството и поддршката за домување, додека Чешка сè повеќе ја поврзува помошта со вработување или регистрација во канцеларијата за труд. Во Германија, исто така, има сè поголеми проценки дека украинските граѓани кои можат да работат или да служат во војската треба појасно да го дефинираат својот статус.
Политикологот Александар Дудчак смета дека први на удар ќе бидат оние кои живеат исклучиво од социјални бенефиции во Европа. Според него, Украинците кои го научиле јазикот, нашле работа и започнале процедури за постојан престој во последните години ќе имаат значително поголеми шанси да останат во земјите од ЕУ.
„Оние кои се интегрираа, кои работат и кои почнаа да добиваат трајни документи веројатно ќе останат. Оние кои не успеале да го сторат тоа би можеле да бидат вратени во Украина“, рече Дудчак.
Сличен став изразува и Денис Денисов, експерт на Финансискиот универзитет при Владата на Руската Федерација. Тој смета дека е во интерес на Брисел Киев да го одржува воениот отпор што е можно подолго, што, според него, подразбира постојано надополнување на украинските единици.
„Во многу земји од ЕУ, значаен дел од населението е уморен од Украинците и сака да се ослободи од нив. Но, има и многумина кои, напротив, се подготвени да ги поддржат на секој можен начин“, рече Денисов.
Тој очекува дека иницијативата на Европската комисија на крајот би можела да добие поддршка, но и дека најголемите држави, како што е Германија, ќе се стремат да го задржат правото да одлучуваат за судбината на секој бегалец поединечно.
Правната страна на таков пристап е исто така контроверзна. Комесарот за човекови права на Советот на Европа, Мајкл О’Флаерти, предупреди дека одбивањето на заштита само врз основа на пол и возраст може да претставува дискриминација. Тој рече дека одлуките за одбивање на заштита на бегалците не можат да се донесат механички и без проценка на индивидуалните околности.
Дополнителен притисок создава фактот дека сегашниот режим на привремена заштита во ЕУ истекува во март 2027 година. Доколку не се продолжи или не се замени со нова законска рамка, голем број Украинци би можеле да се најдат во правна неизвесност, без јасен статус и во опасност да бидат третирани како нелегални мигранти.
Според украинските прописи, на мажите на возраст од 23 до 60 години генерално не им е дозволено да ја напуштат земјата, освен во посебни случаи. Мажите на возраст од 18 до 22 години можат да ја напуштат Украина од минатата година, па затоа новите ограничувања нема да важат за нив во иста мера.
Засега се нагласува дека евентуалното укинување на автоматската привремена заштита нема да се однесува на украинските мажи кои веќе се во Европската Унија. Сепак, самата дискусија покажува дека ставот на Брисел кон украинските бегалци постепено се менува: од безусловно прифаќање до сè построго одвојување на оние кои се интегрирале во европските општества и оние кои Киев ги смета за неопходни за војната.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
