22.05.2026 Скопје
Во Србија, околу 2.500 деца примаат терапија со хормон за раст, која, покрај стимулирањето на растот на коските, влијае на метаболизмот и имунолошките функции, како и на правилното функционирање на срцето. Се очекува детето да расте четири до пет сантиметри годишно, а доколку се забележи забавување на растот, потребно е да се побара совет од ендокринолог, предупредува Здружението Хораст.
Нарушувањата на растот кај децата во Србија често се откриваат доцна, иако првите знаци може да се видат на рана возраст. Експертите предупредуваат дека дури 85 проценти од растот се јавува пред пубертетот, додека пубертетот носи само околу 15 проценти, поради што навремената дијагноза и терапијата со хормон за раст можат значително да влијаат на конечниот исход.
Многу е важно редовно да се следи линеарниот раст на децата, а родителите можат да го прават тоа дома, со едноставно мерење на нивната висина и означување на вратата. Посебно внимание треба да се посвети на тоа како детето напредува во споредба со неговите врсници, но и на тоа дали редовно ја менува големината на гардеробата, бидејќи тоа може да биде и показател за тоа дали растот се случува со очекуваната брзина.
Во очекување на децата што влегуваат во прво одделение, Националното здружение на луѓе со недостаток на хормон за раст и ниска висина „Хораст“ преку кампањата „Кога ќе пораснам…“ го привлекува вниманието кон важноста од редовно следење на растот кај најмладите деца. Овој период, кога децата се прегледуваат како дел од систематски преглед, претставува важна можност за навремено откривање на можни отстапувања во растот и развојот.
„Периодот на запишување на децата во прво одделение е идеална можност да се привлече вниманието кон важноста на следењето на растот, бидејќи тогаш кај голем број деца се мери висината за прв пат по долго време како дел од систематски преглед. Токму на оваа возраст може да се забележат отстапувања кои претходно биле незабележани. Затоа, апелираме до родителите да обрнат внимание колку расте нивното дете, но и да не ги игнорираат сигналите како што е побавното менување на гардеробата. Раното препознавање на проблемите е клучно, бидејќи овозможува навремена дијагноза и поголема шанса терапијата да даде добри резултати“, вели Олга Давидовиќ, претседател на Здружението Хораст.
Милица Матиќ од Белград е мајка на две деца кои примиле хормон за раст. Нејзиниот син, кој сега има 18 години, ја завршил терапијата пред неколку месеци, додека нејзината 14-годишна ќерка сè уште ја прима терапијата.
„Проблемот беше откриен сосема случајно кај мојот син. Тој е роден предвреме и отсекогаш бил помал, но ние го припишавме на тоа. Дури кога отиде на прегледи поради болка во раката, медицинската сестра нè праша дали сме обрнале внимание на неговиот раст. Тогаш сфативме дека треба да го провериме. За време на прегледот, тој отворено за прв пат кажа колку тоа го засега, дека се чувствува лошо затоа што е низок и дека другите деца го задеваат. Тоа беше моментот кога сфативме колку е сериозен проблемот. По тестирањето, дијагностициран е недостаток на хормон за раст и веднаш е започната терапија. Важно ми е да нагласам дека немал никакви несакани ефекти, живеел, се развивал и растел нормално. За време на терапијата, пораснал повеќе од 40 сантиметри“, вели Милица.
Сепак, со мојата ќерка ситуацијата беше поинаква. Таа на почетокот растеше нормално, но подоцна доживеа брзо зголемување на телесната тежина и застој во растот.
„По препорака на докторот, почнавме со тестирање и на крајот проблемот беше потврден и за неа беше воведена терапија. Првата година од терапијата даде одлични резултати, таа порасна повеќе од 10 сантиметри. Од мое искуство, најважно е родителите да го следат своето дете и да веруваат во својата интуиција. Ако детето расте помалку од пет сантиметри годишно, треба да посети лекар и да побара упатување кај ендокринолог. Редовно ја меревме висината дома, едноставно со означување на вратата, и го следевме напредокот. Постојат и апликации што можат да помогнат, но најважно е да се набљудува детето како целина. За жал, често се случува родителите да се откажат затоа што наидуваат на обесхрабрувачки реакции. Мојот совет е да не се откажувате. За ова не се зборува доволно, а проблемот е почест отколку што мислиме. Раното откривање е клучно, бидејќи терапијата дава најдобри резултати кога се започнува на време“, советува Милица Матиќ.
Растот е најдобар показател за здравјето и исхраната на детето. Нискиот раст не е само естетски проблем, туку може да биде и знак за посериозни здравствени проблеми. Посебно внимание се посветува на недостатокот на хормон за раст кај децата, бидејќи последиците од оваа состојба можат да бидат далекусежни – од нарушен развој на коските и мускулите, преку ефекти врз метаболизмот и имунолошката функција, до потенцијални кардиоваскуларни проблеми. За жал, во пракса, сè уште се случува нарушувањата на растот да се откријат доцна. Денес, систематските прегледи во здравствените центри не се толку сеопфатни како порано, поради што има големи празнини помеѓу мерењата и се забележува застој во растот во подоцнежните училишни години. Затоа, активностите за рано мерење на децата во училиштата се особено важни.
„Кога се сомневаме на нарушување на растот, дијагностиката се спроведува постепено и во неколку фази. Прво, се вршат основни лабораториски тестови за да се исклучат најчестите причини за низок раст, како што се дисфункција на тироидната жлезда или целијачна болест. Доколку се исклучат овие причини, се вршат дополнителни тестови, т.е. динамички тестови кои ја проценуваат секрецијата на хормонот за раст. Само кога недостатокот на хормон за раст ќе се потврди врз основа на овие тестови, може да се постави дијагноза за недостаток на хормон за раст и да се разгледа воведувањето на терапија. Терапијата со хормон за раст се користи исклучиво за јасно дефинирани индикации и се спроведува под надзор на детски ендокринолог. Најчесто се дава секојдневно, со поткожни инјекции навечер, бидејќи хормонот за раст физиолошки најмногу се лачи во текот на ноќта. Потребни се редовни прегледи за време на третманот, при што се следат стапката на раст, хормоналниот статус и зрелоста на коските, со цел да се процени ефектот од терапијата и да се прилагоди дозата доколку е потребно“, истакнува тој. Д-р Сања Паниќ Зариќ, педијатар на Одделот за ендокринологија при Институтот за здравствена заштита на мајките и децата на Србија „Д-р Вукан Чупиќ“.
Третманот трае со години, објаснува докторот, сè додека детето не постигне задоволително зголемување на телесната висина. Затоа е важно дијагнозата да се постави навреме, бидејќи пораното започнување со терапија овозможува подолг период на дејствување и подобри конечни резултати во растот на детето. Целната висина на детето се проценува врз основа на висината на родителите и претставува рамка за очекуван раст, иако и други генетски фактори можат да влијаат на конечната висина.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
