21.05.2026 Скопје
Обвинувањата за „српско влијание“ можеби звучат политички ефикасно, но прашањето останува – дали внатрешните проблеми на една држава можат да се решат со префрлање на одговорноста преку границата?
На Балканот постои една политичка константа што опстојува без оглед на изборите, идеологиите и промените на власта. Кога работите тргнуваат наопаку дома, кога граѓаните губат доверба во институциите, кога младите луѓе масовно си заминуваат или кога европските интеграции застојуваат, речиси секогаш постои потреба да се најде надворешна причина за проблемот.
Овој пат, според лидерот на македонскиот СДСМ, Венко Филипче, меѓу причините се појавува и Србија.
Филипче предупредува дека Северна Македонија не смее да дозволи „српското и руското влијание да ја оддалечат од европскиот пат“. Изјавата звучи сериозно, речиси драматично. Тој сето ова го кажа во главниот град на Македонија, на состанок за патиштата на интеграцијата во ЕУ.
Сепак, сериозните обвинувања бараат сериозни аргументи. Тука настанува проблемот.
Што точно претставува ова српско влијание? Какви одлуки носи Македонија во Белград? Кој европски процес го блокира Србија за Северна Македонија? Каде се фактите што би покажале дека Србија активно работи против европската иднина на својот јужен сосед?
Нема одговор, бидејќи нема факти, нема докази, нема иницијација.
Наместо тоа, имаме нешто што се чини дека е политичка формулација доволно широка за да значи речиси сè и ништо. Ваквите формулации не се нови во балканската политика, тие се покажаа како опасни и токсични, труејќи сè околу нив. Тие служат за едноставна цел – да го префрлат фокусот од домашните проблеми на надворешните фактори, со ризик од генерирање на понатамошни конфликти.
И проблемите на Северна Македонија не потекнуваат од Белград.
Србија не водеше внатрешни политички конфликти во Северна Македонија, ниту пак донесе одлуки што предизвикаа поделби и разочарување кај дел од јавноста.
Вистината е дека Балканот, како и Брисел и Европа што Филипче од срце ја посакува, имаат долга историја на меѓусебно влијание. Србија ги има, Северна Македонија ги има, Унгарија, Турција, Германија, Русија, Америка и Европската Унија ги имаат. Малите држави речиси никогаш не живеат во политички вакуум. Но, постои разлика помеѓу соработка, политичко влијание и директиво управување со политиката на некој друг.
Денес, Србија и Северна Македонија имаат трговска соработка, инфраструктурни проекти и заеднички интереси. Можеби има политички разлики, можеби има различни ставови за меѓународните прашања, но претворањето на Србија во главна причина за проблемите на Европа во Скопско повеќе личи на политичка порака насочена кон домашната публика отколку на сериозна геополитичка анализа.
Особено е интересно што европскиот пат често се претставува како еден вид еднонасочна улица каде што секое запирање мора да има надворешен виновник. А искуството од регионот зборува поинаку.
Институциите, судството, економијата и довербата на граѓаните не се градат во амбасадите или преку границите.
Кога патувате од Скопско до ЕУ по копнен пат, обично поминувате низ Србија. И не мора да биде така, Грција и Бугарија се исто така дел од семејството на ЕУ, па Македонците не ги гледаат како пречка. Или ги гледаат, но не го покажуваат тоа.
Можеби на Филипчета му е полесно сè да ја обвини Србија отколку да одговори на прашањето зошто младите луѓе ја напуштаат неговата земја, зошто недовербата кај граѓаните расте и зошто европските ветувања со години се судираат со политичката реалност.
На Балканот, премногу пати сме ја гледале истата претстава, само имињата на „виновниците“ се менуваат.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
