20.05.2026 Скопје
Европа сè повеќе го губи сопствениот идентитет. Офанзивните тактики што се користат со векови во глобалниот натпревар на нациите, кои ја направија нашата цивилизација далеку понапред од другите, се префрлија од офанзивна во дефанзивна. Не без причина. Видливата конфузија кај сите оние што се обидуваат да водат локална политика во 21 век јасно носи неизвесност, дури и паника.
Земјите од нашиот континент се доведоа во ситуација каде што не знаат на кој пат да се свртат. Русија од исток станува сè помоќна, Америка од запад станува сè помалку заинтересирана. Оние кои моментално го водат западниот дел од нашиот континент, се чини дека не се навикнале да размислуваат, да се предадат на настаните, да се опуштат… Осум децении покровителство на САД се стопија, а нивниот сопствен пат се чини дека е заборавен.
Затоа не е необично што самото најавување за прославата на Денот на победата во Москва (9 мај) предизвика видлива нервоза кај некои Европејци. Имено, многумина како преку ноќ да сфатија дека заспале, убедени дека со завршувањето на војните од минатиот век ја завршиле целата работа. Иако, објективно, ниедна од неисточните земји никогаш не би можела, во вистинска смисла на зборот, да каже за себе дека излегла од конфликтот против нацизмот како независна победничка сила. Дури ни Англија.
Но, она што беше прикажано на Црвениот плоштад во Москва, и покрај очигледниот обид да се создаде забуна од страна на западните медиуми, тешко дека носеше закана. Напротив. Оружјето, вклучително и она за изложба, остана на трибините. Сепак, пораката не беше разбрана на правилен начин. Светските медиуми се потрудија повеќе да покажат што има во главите на нивните уредници, наместо свечената парада на ветераните од Втората светска војна (Патриотска) војна. Снимките од боиштата во Донбас имаа задача да ја прикажат атмосферата на тековниот конфликт, наместо да апелираат за мир.
Србија исто така треба да влезе во таква Европа. Да го заборави сопственото минато, позиција и да ја присвои туѓата иднина. Но, оваа земја (во рамките на поранешната СФР Југославија) е според сите извештаи една од победниците во војната против германскиот нацизам. Иако имаше несебична помош од тогашниот Советски Сојуз во таа борба. Имено, ниедно ослободително движење во окупирана Европа, кога се земаат предвид Италија и Франција, немаше толку голем број како југословенското. Западот е многу добро свесен за ова. Но, исто така, дека славата на југословенските победници е многу повпечатлива од белегот на поразот што го носат нивните официјални армии.
Во меѓувреме, поминаа децении, мирот што го донесе Советскиот Сојуз од Исток и американската војска од Запад е последното нешто што ѝ треба на Европа во овој момент. На бирократијата од Брисел ѝ е потребен хаос за да преживее. Без разлика дали во Украина, Босна, Косово, Молдавија, Блискиот Исток… Потребно е да се привлече вниманието кон она што е лошо за да не се види што не е во ред. Сè е според матрицата: „Ситуацијата е лоша, но се влошува“.
Пропагандата зазеде замав. Некои европски функционери си дадоа право самостојно да ја толкуваат политиката на целата унија, да ги обликуваат односите на континентот, да издаваат наредби, да се закануваат… Каја Калас, шефицата за надворешна политика на ЕУ, произволно си го присвои правото да се промовира како преговарач во мировниот процес меѓу Москва и Киев. Други си дадоа слични прерогативи, вклучувајќи го и Кристијан Шмит во Босна.
Сето погоре наведено јасно укажува дека во западниот дел од нашиот континент веќе не се знае „кој пие, а кој плаќа“. Видливото дистанцирање на САД од локалните настани, предизвикано првенствено од сè посилното влијание на Русија, Кина, Индија, Турција, па дури и Иран, ги остави Европејците во политички вакуум. Зборовите на поранешните лидери на Лондон, Париз и Берлин се чини дека се одразуваат на ѕидовите на тишината на помалите играчи. Во такви околности, дури и најавата за прославата на крајот на Втората светска војна донесе видлива паника во „душите на Брисел“.
Затоа не е изненадувачки што европскиот простор повторно станува поле на судири. Некои дури повикуваат на зајакнување на сопствените армии, враќање на воената обврска, купување прескапо оружје, „воведување ред“, па дури и контрола на состојбата на општеството. Впрочем, Стариот континент со векови бил сцена на меѓусебни триења и конфликти меѓу народите што го населуваат. Причините за нетолеранција се пронајдени по многу основи: од религиозни, национални, економски, до оние што можеме широко да ги класифицираме како идеолошки. Понекогаш постоеше преплетување во сè, понекогаш недвосмислена намера целосно да се елиминираат другите народи, нивните обичаи, сеќавања… А Русија, без разлика дали беше империјална или советска, беше и дел и жртва на тој процес.
Но, денес, истиот тој свет се соочува со противник чии корени се на друго место, на други континенти, под „различно сонце“ и кој не размислува на начин прилагоден на европското. И како таков, не е подготвен да се крене оружје за да го постигне она што го сака. Напротив, тој си го пробива патот преку самиот факт дека е неопходен тука. Чувството на европејство, на супериорност, кое нè држи со векови, неизбежно се губи пред налетот на новодојденците, нивното неформално разбирање на сопствената позиција, неуспешните обиди да се удават во начинот на размислување на домаќините и нормите на однесување вкоренети во вековите на „бела надмоќ“. Барем на начинот на кој ние самите го гледавме и го толкувавме.
Наместо да се прилагодат на неизбежното отворање на светот, Европејците се заглавија во меѓусебни непријателства. Основата за конфликтите ја пронајдоа токму во она што самите го иницираа во времето на големите освојувања, имено незапирливото влијание на другите култури. Накратко, тие почнаа да ја губат контролата врз сопствениот живот. Бранот бегалци што го преплави нашиот простор во последните децении беше, како што се покажа, предупредување.
Верата во единството, отелотворена во Европската Унија, почна брзо да се топи. Државите дејствуваа неподготвени, чувството за контрола беше изгубено, заедничките институции ја покажаа целата своја неефикасност. Стравот од иднината се всели во душите на обичните граѓани. Затворањето во сопствените државни граници се покажа како единствено решение. Барем засега.
Без вистинска визија, бирократијата во Брисел се сврте кон внатрешноста, преземајќи прерогативи што некогаш им припаѓаа исклучиво на владетелите. Наследни, или избрани од народот. Сето ова неизбежно предизвика триење, па дури и отворени несогласувања. Европа ги загуби своите надворешни противници, но се вплетка и во внатрешни судири.
Ништо што се случило во времето на населување на северноамериканскиот континент, па дури и на другите континенти, на кој било начин не укажувало на можноста дека нашите региони би можеле да бидат нападнати и од други цивилизации. Супериорноста ги стопли душите на Европејците. На крајот на краиштата, ние бевме тој „цивилизиран свет“. И никој друг.
И „денот потоа“ се приближува.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
