13.05.2026 Скопје
Конфликтот меѓу САД и Иран вчера влезе во нова опасна фаза, по проценката на американскиот претседател Доналд Трамп дека најновиот мировен предлог на Техеран е „ѓубре што не се потрудил да го прочита до крај“, а потоа и заканата на Исламската Република дека ќе продолжи со „збогатување на ураниум до 90 проценти чистота“ во случај на нов напад.
Конфронтациската реторика меѓу Вашингтон и Техеран, еден ден пред заминувањето на шефот на Белата куќа во посета на Кина, е придружена со веста дека неименувана американска суперподморница со нуклеарно оружје (која, како што велат, носи 150 ракети „Томахавк“) пристигнала во Гибралтар.
„Пентагон ретко ја објавува точната локација на толку многу тајните американски подморници“, забележува „Волстрит џурнал“, сугерирајќи дека тие се на рута „можеби кон Блискиот Исток“. Истиот ден, во понеделник, Техеран објави распоредување на неодреден број супер мини подморници околу Ормутскиот теснец, „со прст на пулсот“. Иран има најмалку 16 џуџести подморници од класата Гадир опремени со крстосувачки ракети.
Дека тензиите се чини дека се зголемуваат, доказ е вчерашното предупредување од Иранската Национална гарда (ИРГЦ) дека десеткратно ја зголемила површината на отворено море околу Ормутскиот теснец и во Персискиот Залив, каде што има намера да врши надзор и контрола на пловидбата.
Дали американско-иранскиот конфликт всушност би можел да продолжи под водите на Ормутскиот теснец и Персискиот Залив, останува да се види. За потсетување, ИРГК предупреди кон крајот на март дека американските војници би можеле да станат „храна за ајкули“ во случај на обид за истоварување на американски трупи на островот Кешм, во Персискиот Залив, каде што се наоѓаат стратешките нафтени инсталации на Иран. Водите на иранското море се дом на најмалку три вида ајкули, според зоолошките учебници.
Од друга страна, американскиот секретар за војна Пит Хегсет неодамна оцени дека Иранците немаат „камиказе делфини“, а во исто време одби да открие дали САД ги донеле овие воено обучени цицачи за подводни операции во Персискиот Залив.
Колку е далеку од таму до какво било продолжување на мировниот дијалог меѓу Вашингтон и Техеран, и каде би можел да се одржи, вчера изгледаше доста неизвесно.
Особено по проценката на Трамп дека привременото примирје меѓу САД и Иран (воспоставено на 7 април) во моментов е „во исклучително кревка состојба, на апарати за одржување во живот, како кога лекар ќе му каже на семејството на пациент дека има еден процент шанси за преживување“.
Од друга страна, вознемиреноста околу континуираната посредничка улога на Пакистан во преговорите меѓу Вашингтон и Техеран е поттикната од тврдењата дека во еден момент на почетокот на минатиот месец, официјален Исламабад им дозволил на иранските воени авиони да слетаат на негова територија. Официјален Исламабад вчера потврди дека иранските воени извидувачки авиони RC-130 биле „паркирани“ во пакистанска воена база веќе некое време.
Во секој случај, следните воено-дипломатски потези на Вашингтон и Техеран се неизвесни. Како и дали конфликтот во Персискиот Залив би можел да се прошири, со оглед на тоа што Мајк Волц, американскиот амбасадор во ОН, вчера откри дека Тел Авив еднаш ги снабдувал Обединетите Арапски Емирати со „ракетни батерии и персонал за „Железна купола“, објави „Тајмс оф Израел“. ОАЕ се цел на повеќе од 2.800 ирански ракети од почетокот на конфликтот меѓу Вашингтон и Тел Авив против Техеран кон крајот на февруари. Дури вчера пристигна официјална потврда дека ОАЕ „тајно“ гаѓале иранска рафинерија за нафта на островот Лабан на почетокот на април.
Во меѓувреме, светските пазари на нафта се во позиција на пасивни набљудувачи на напнатата ситуација околу Ормутскиот теснец, а вчера продолжија да ги зголемуваат цените на барелите: Брент чинеше околу 107 американски долари, а суровата нафта Тексас Лајт околу 101 долар.
Патем, кој треба да обезбеди непречено цивилно движење низ Ормускиот теснец во иднина беше тема на виртуелниот состанок на министрите за одбрана од околу четириесет земји вчера, заеднички организиран од Велика Британија и Франција. Францускиот претседател Емануел Макрон веќе нагласи дека Париз „никогаш не помислил“ за распоредување поморски сили во самиот Ормуски теснец, туку како дел од поширока безбедносна мисија „во координација со Иран“.
Како Париз планира да спроведе таква „безбедносна мисија“ пред Вашингтон и Тел Авив, „во координација со Иран“, сè уште не е прецизирано.
На глобалната дипломатска сцена, официјален Техеран вчера испрати предупредување до Советот за безбедност на ОН.
„Секоја резолуција на ОН во врска со ситуацијата во Хормуз без да се утврдат улогите на САД и Израел во конфликтот против Иран би била нецелосна, пристрасна и осудена на неуспех од самиот почеток“, рече Касем Гарибалди, заменик-министер за надворешни работи на Иран.
Американскиот амбасадор во ОН, Мајк Волц, изјави дека Советот за безбедност на ОН мора да ги „осуди ограничувањата на Иран за навигација во Ормускиот теснец“.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
