14.04.2026 Скопје
Годинешните Пролетни состаноци на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) се одржуваат во услови на зголемена економска неизвесност и засилени критики за улогата и пристапот на оваа институција. Дел од критичарите сметаат дека Фондот со своите политики на штедење придонесува за продлабочување на сиромаштијата и забавување на економскиот раст, додека од друга страна има забелешки дека се оддалечува од својата основна мисија, а тоа е одржување на макроекономската стабилност.
Иако не сите критики се целосно оправдани, и самиот ММФ признава дека се потребни реформи. Истражувањата на институцијата веќе укажуваат на потребата од промени, но нивната примена се одвива бавно.
Анализите на Фондот уште од 2016 година покажуваат дека намалувањето на јавната потрошувачка во време на криза може да ја зголеми нееднаквоста и да го наруши економскиот раст. Причината за тоа се таканаречените фискални мултипликатори, односно ефектот што државната потрошувачка го има врз бруто-домашниот производ. Според податоци на Светската банка, вложувањата во социјална заштита имаат значителен економски ефект, при што секој потрошен долар може да генерира повеќекратно поголема вредност во економијата.
Сепак, мерките на штедење и натаму остануваат клучен дел од програмите на ММФ, што често доведува до раст понизок од проекциите. Во такви услови, земјите кои ги спроведуваат препораките на Фондот неретко се соочуваат со потреба од дополнително финансирање.
Во меѓувреме, директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, повика на поголемо оданочување на богатите како поефикасен начин за финансирање на буџетите и намалување на нееднаквоста. Спротивно на тоа, регресивните даноци, како ДДВ, можат да ја ослабат потрошувачката и да го успорат растот. И покрај овие сознанија, ваквите даночни политики сè уште се дел од препораките за многу земји.
Дополнителен проблем е недоволното земање предвид на политичките и локалните специфики. Голем дел од експертите на ММФ признаваат дека токму политичките фактори се главна пречка за спроведување на реформите, но институцијата сè уште главно се потпира на економисти, без доволно политичка експертиза.
Како пример за вакви слабости се наведува Египет, кој по повеќе програми со ММФ останува значително задолжен, со намалени социјални трошоци и зголемени даноци. Истовремено, клучни структурни проблеми, како влијанието на воените компании врз економијата, долго време не биле адресирани.
Според анализата, долгорочната макроекономска стабилност зависи од одржлив и инклузивен раст, што бара пофлексибилни политики, со повеќе јавни инвестиции, социјална заштита и прогресивно оданочување.
Тековниот преглед на програмите на ММФ се смета за можност за напуштање на застарените политики и воведување пристап заснован на докази. Во време на растечка економска нестабилност, експертите предупредуваат дека оваа шанса не смее да биде пропуштена.
Подготвено од М.Д.
About Author
