01.06.2026 Скопје
Организацијата на Северноатлантскиот договор (НАТО) се соочува со својот најголем предизвик од своето основање во 1949 година. Но, тој предизвик не е предизвикан од она што доведе до неговото формирање. Напротив, алијансата е загрозена од фактот дека повеќе нема јасно дефиниран противник. Русија, поранешниот Советски Сојуз, не покажа никаква агресија кон ниту една членка на алијансата во последните децении. Напротив, таа одржуваше воздржан став. И сепак, таа е прогласена за главен противник. И останува таква до ден-денес.
Времињата се променија. САД, како неоспорен лидер на НАТО и негов главен снабдувач со воена опрема, ги пренасочија своите воени планови кон други области, првенствено на Далечниот Исток и Кина. Иако Русија, исто така, во најголем дел припаѓа на гореспоменатите региони. Ова се одрази во постојаните обиди на Американците да ги стават земјите таму под своја контрола. Но, залудно. Војните во Кореја, Виетнам и Авганистан се претворија во вистинско фијаско. На генералите и адмиралите што седат во Пентагон им преостанува само да делат ѕвезди за чинови меѓу себе. На терен, малку се промени.
Европејците, кои во тоа време беа донекаде настрана, испраќајќи само неколку војници на странски боишта, немаа никакви забелешки. Но, откако започна конфликтот во Украина (2022 година) и хаосот се приближи до поранешната линија на поделба меѓу двата света – западниот и источниот – тие почнаа да се плашат. Велика Британија и некои скандинавски и балтички земји го направија првиот чекор и почнаа да создаваат свои локални воени сојузи, без никаков контакт со НАТО.
Гледано на овој начин, западниот воен сојуз навистина ја изгуби својата причина за постоење. Но, тоа не значи дека загриженоста исчезнала. Напротив, тие само ја промениле својата суштина. Првата надворешна опасност е заменета со внатрешна. Втората се изразува во враќањето на екстремните политики, незапирливиот прилив на имигранти од целиот свет, обидите за рехабилитација на поразените општествени системи, како што е нацистичкиот… Заедничка борба против сето погоре наведено, а доколку е потребно и со помош на армијата, дефинитивно ќе биде неопходна.
Но, како да се обезбеди нова заедница кога не се сите еднакви во Европа? Последиците од поделбата на нашиот континент по завршувањето на Втората светска војна сè уште се присутни. Впрочем, конфликтите на Балканот кон крајот на минатиот век, како и сегашниот во Украина, се најочигледен доказ дека не се сите подеднакво задоволни.
Како што рековме, повеќето земји повторно се соочуваат со дилема – како да се одбранат и од кого. И колку би чинело сето тоа? Сè уште би се нашле луѓе кои се подготвени да го дадат својот живот за слободата на својата татковина. Но, што би користеле за да ја одбранат, со голи раце, палки, праќи…? Не секоја европска земја има свое производство на оружје. Покрај тоа, дури и оние кои веќе се силно вклучени во овој бизнис, купуваат одредени компоненти, дури и клучни, од други. Можеби дури и од оние против кои мислат дека ќе мора да водат војна…
Неодамна, Украина ја демонстрираше моќта на своите беспилотни летала на многу импресивен начин на заедничка воена вежба со некои земји од НАТО. Сведоците беа едноставно шокирани од нивната смртоносна прецизност. Но, секое од беспилотните летала содржеше структурни елементи од неукраинско потекло. Со други зборови, не е можно целосно да се одвоите од светот, дури ни од вашата непосредна околина.
Затоа најавениот состанок на министрите за одбрана на НАТО во Шведска, како подготовка за посериозен самит во Анкара во јули, привлече значително внимание од јавноста. Многумина веруваат дека ова не е само формален самит, туку недвосмислено признание дека започнува нова ера, во која секој ќе мора да се потпре на сопствените способности. Ова важи и за најсилните: Германија, Франција, Велика Британија… Можеби поради сето погоре наведено, некои аналитичари го сметаат претстојниот период за најопасен од големите војни.
Не е мала дилемата како ќе се однесуваат поединечните, толку независни, армии. Јасно е дека оние кои покажаа што можат да направат во претходните војни ќе се обидат на секој начин да го зачуваат својот претходен имиџ. Ова првенствено важи за Велика Британија, Франција и Германија. И да се потсетиме дека додека првите две (првенствено благодарение на вклученоста на Американците и СССР) беа крунисани со славата на победниците, третите мораа да го издржат понижувањето на поразените. И овие работи не се забораваат туку-така.
Како што објави „Араб њуз“, НАТО е појдовна точка за конфликти што Европа не ги избрала, против противници кои не се секогаш нејзини, а во интерес на глобалните амбиции на сила чии интереси и вредности се сè повеќе различни од оние на Европа. Европските лидери отсекогаш разбирале дека НАТО е сојуз на нееднакви страни, но се согласиле на ова во замена за безбедносни гаранции. Дојде време да се размислува поинаку.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
