02.06.2026 Скопје
Додека Блискиот Исток повторно се наоѓа на работ на поширок конфликт, од Техеран доаѓа порака која е упатена не само до Вашингтон, туку и до целиот НАТО сојуз: Иран, како што тврдат неговите генерали, сè уште не ги покажал сите свои карти.
Изјавата на генералот Мохамад Џафар Асади дека Иран „сè уште поседува бројни предности“ и дека неговите вистински воени капацитети не се откриени не е само реторика насочена кон домашната јавност. Таа е дел од долгогодишна стратегија на одвраќање, политичка психологија и геополитичко позиционирање на земја која живее под санкции, притисок и закани повеќе од четири децении.
Техеран добро знае дека современите конфликти се водат не само со оружје, туку и со перцепција. Кога еден ирански генерал вели дека капацитетите за производство на оружје се „скриени од непријателот“, тој всушност испраќа порака дека Западот не може да биде сигурен што го чека во евентуален директен конфликт. Токму оваа неизвесност е едно од најмоќните оружја на Исламската Република.
Иран со години гради асиметрична воена доктрина. За разлика од западните сили кои се потпираат на авијација, носачи на авиони и технолошка супериорност, Техеран развива мрежа од беспилотни летала, балистички ракети, подземни бази и сојузнички милиции низ целиот регион. Од Либан и Ирак, преку Сирија, до Јемен – иранското влијание не е ограничено само на неговите граници.
Затоа изјавата дека на Иран „не му е потребна нуклеарна бомба“ има двојно значење. Од една страна, тоа е обид да се избегне директна ескалација и дополнителен меѓународен притисок. Од друга страна, Техеран сака да покаже дека веќе има доволно капацитет да нанесе сериозна штета на кој било противник.
Од особен интерес е делот од пораката на Асади во кој тој тврди дека Иран „нема проблем со војната“. Историски гледано, Иран навистина поседувал висок степен на отпорност на долготрајни кризи. Војната со Ирак во 1980-тите, децениите санкции и постојаниот економски притисок создадоа општество навикнато на конфронтација со Западот. Токму на оваа психолошка компонента Техеран често се потпира.
Сепак, зад силните пораки лежи реалноста. Иранската економија е исцрпена, инфраструктурата страда од последиците од санкциите, а внатрешното незадоволство не исчезнало. Затоа, ваквите изјави имаат и функција на мобилизирање на јавноста – демонстрација на сила во време кога режимот сака да го зачува впечатокот за контрола и стабилност.
Западот, од друга страна, добро знае дека директниот конфликт со Иран би бил нешто сосема различно од претходните интервенции на Блискиот Исток. Тоа нема да биде кратка војна или ограничена операција. Последиците би се почувствувале низ целиот светски енергетски пазар, глобалната трговија и безбедноста на регионот од Персискиот Залив до Медитеранот.
Затоа зборовите на иранските генерали не треба да се сметаат за обична пропаганда. Тие се дел од поширока игра во која двете страни се обидуваат да избегнат војна – но во исто време сакаат да го убедат својот противник дека се подготвени за неа. И токму во овој парадокс лежи најголемата опасност на денешниот Блиски Исток.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
