23.06.2026 Скопје
Само термоцентралата во Битола минатата година испуштила повеќе од 7.094 тони ПМ честички, што е дозволената количина за целиот Западен Балкан, според извештајот на Bankwatch „Почитувај ги правилата или затвори“.
Капацитетот, исто така, го надмина загадувањето со сулфур диоксид во 2025 година. Најголемиот загадувач на Балканот, според извештајот, е Угљевиќ во Босна и Херцеговина, иако има инсталирано постројка за десулфуризација. Неговите емисии во 2025 година од 115.079 тони се највисоки откако стандардите за контрола на загадувањето стапија на сила во 2018 година.
Покрај Угљевиќ, уште четири електрани ги надминаа своите ограничувања за сулфур диоксид во 2025 година, Гацко и Какањ 6, исто така во Босна и Херцеговина, како и РЕК Битола во Македонија.
„Според осмото издание на извештајот „Почитувај или исклучи“ објавен денес, систематските неуспеси во спроведувањето на законот дозволија емисиите на сулфур диоксид (SO2) од старите термоелектрани на јаглен во Западен Балкан да ги надминат дозволените граници за 6,6 пати во 2025 година. Емисиите на азотен оксид (NOx), исто така, продолжија да ги надминуваат законските граници, додека загадувањето со прашина се зголеми, достигнувајќи го највисокото ниво откако тековните правила стапија на сила во 2018 година“, соопшти Бенквоч.
Загадувањето со прашина, регионално, беше 2,9 пати над дозволената граница, што е повторно највисоко откако правилата стапија на сила во 2018 година. Ова, според извештајот, главно е предизвикано од термоцентралата во Битол, која ги дуплираше своите емисии во споредба со 2024 година. На регионално ниво, емисиите на сулфур диоксид се намалија само малку од 2018 година.
Исто како и во 2024 година, емисиите на азот диоксид од термоелектраните во 2025 година беа 1,4 пати повисоки од дозволените. Косово, Босна и Херцеговина и Србија повторно ги надминаа своите законски ограничувања, а српската електрана „Никола Тесла Б“ е најголем емитер со 11.247 тони.
„Во некои земји од Западен Балкан, сега имаме комбинација од две најлоши сценарија: пад на производството на електрична енергија од јаглен без јасен пат за надминување на социо-економските последици, во комбинација со високо, а во некои случаи, како во Битолско, влошување на загадувањето. Наместо енергично да спроведуваат мерки за намалување на загадувањето од еколошките дозволи, владите тврдоглаво ги игнорираат. Ова е веќе прашање на почитување на основните принципи на функционирање на демократското општество, како што е еднаквоста пред законот“, рече Давор Пехчевски, координатор за енергија за Балканот во Bankwatch.
Секретаријатот на Енергетската заедница покрена неколку постапки против земји, кои, според „Бенквоч“, потврдуваат нелегално работење на термоелектрани.
Сепак, тие истакнуваат дека ниедна влада не ги казнила електраните, ниту пак има јасен, ажуриран и реалистичен план за усогласување и/или затворање. Во меѓувреме, Механизмот за прилагодување на јаглеродната граница (CBAM) е во сила од јануари 2026 година, што ги зголеми трошоците за извоз на електрична енергија и дополнително ја попречи профитабилноста на електраните. Босна и Херцеговина, Македонија и Србија секако бележат пад на производството на електрична енергија на јаглен во последните години, дури и без официјални затворања.
„Праведната транзиција не значи само затворање на термоцентралите на јаглен, туку и прекинување на зависноста на регионот од јаглен. Додека Грција ги затвора своите термоцентрали на јаглен, таа продолжува да извезува јаглен во РЕК „Битола“, кој само ги пренесува загадувањето и емисиите преку границата. Во исто време, Македонија страда од загаден воздух, а со имплементацијата на CBAM и континуираното работење на застарените капацитети, се соочува и со зголемени економски загуби. Наместо да трошиме пари за одржување на минатото, потребни ни се инвестиции во обновливи извори на енергија и праведна транзиција што ќе им користи и на граѓаните и на локалните заедници“, вели Елена Николовска, раководител на програмата за климатски промени во Еко-свест.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
