08.06.2026 Скопје
Европската Унија се прилагодува на брзо менувачкиот свет, останувајќи посветена на своите фундаментални принципи. Сегашната фаза се карактеризира и со растечко признавање дека Европа мора да биде способна да дејствува стратешки и да преземе поголема одговорност за сопствената иднина. Сегашната фаза од проектот за европска интеграција вклучува и продлабочување и проширување на Унијата, вели Андреас Фотиу, амбасадор на Република Кипар во Србија.
„Од една страна, Европската Унија ја зајакнува соработката во областите што се сè поважни за нејзините граѓани, како што се безбедноста, енергетиката, конкурентноста и дигиталната трансформација. Од друга страна, ЕУ се подготвува за идно проширување, признавајќи дека тоа останува нејзин најуспешен и трансформативен проект. Сегашната фаза затоа е напор за внатрешно зајакнување на Унијата, а во исто време и подготовка за иднина со дополнителни членови“, додаде амбасадорот Фотиу.
„Изборите што ги правиме сега ќе ја обликуваат иднината на Унијата“, беше една од клучните пораки од Никозија кога Кипар го презеде своето второ претседателство со Советот на Европската Унија. Со Кипар на чело, какви стратешки геополитички избори направи ЕУ во текот на овие глобално турбулентни шест месеци?
Првата половина од 2026 година навистина беше обележана со значајни геополитички предизвици и неизвесности. Во овој контекст, кипарското претседателство работеше на зајакнување на конкурентноста и глобалното влијание на Европската Унија, како и нејзината способност да дејствува решително и стратешки.
Клучен приоритет беше зајакнување на улогата на ЕУ како кредибилен глобален актер, способен да одговори на еволуирачките безбедносни и економски предизвици. Значаен напредок беше постигнат во унапредувањето на агендата за проширување на Унијата, зајакнувањето на партнерствата со соседните региони, подобрувањето на економската конкурентност и продлабочувањето на соработката во областите на безбедноста, одбраната и енергетиката.
Прво, Унијата ја зајакна својата посветеност на поддршката на Украина и заштитата на европската безбедност. Соочени со континуирана нестабилност на европскиот континент, земјите-членки работеа на подобрување на одбранбената соработка и подобрување на подготвеноста на Унијата да одговори на безбедносните предизвици.
Второ, ЕУ ја унапреди својата агенда за проширување, признавајќи дека интеграцијата на земјите-кандидатки е стратешка инвестиција во стабилноста, безбедноста и просперитетот на Европа како целина. Со земјите-кандидатки е постигнат значителен напредок, што потврдува дека проширувањето останува еден од најуспешните геополитички инструменти на Унијата.
Трето, Унијата континуирано вложува напори во зајакнување на својата економска конкурентност и стратешка автономија. Целта е да стане поспособна да ги брани интересите и вредностите на ЕУ, а воедно да остане отворен и сигурен глобален партнер.
Во оваа смисла, изминатите шест месеци дополнително ја демонстрираа еволуцијата на Унијата од претежно економски проект до повеќе геополитички актер – таков што се стреми да ги обликува случувањата, а не само да реагира на нив. Кипар е горд што го олеснува овој колективен напор, дејствувајќи како чесен посредник меѓу земјите-членки и придонесувајќи кон стремежот кон посилна, побезбедна и стратешки ориентирана Европа.
За време на кипарското претседателство, какви внатрешни трансформации се случија во рамките на ЕУ во областите на политиката, економијата, енергетиката и одбраната?
За време на кипарското претседателство со Советот на Европската Унија, Унијата продолжи да го проширува процесот на внатрешно прилагодување кон брзо менувачката геополитичка и економска средина. Иако ниту едно претседателство не може само да ја трансформира ЕУ, во изминатите шест месеци се случија важни случувања во политичката, економската, енергетската и одбранбената област. Политички, ЕУ дополнително ја зајакна својата улога како геополитички актер. Напорите се фокусирани на зачувување на единството меѓу земјите-членки по клучните прашања од надворешната политика, унапредување на процесот на проширување и зајакнување на капацитетот на Унијата колективно да реагира на кризи. Континуираниот напредок во преговорите за пристапување со земјите-кандидатки го одразува растечкото признавање дека проширувањето е и политичка и стратешка неопходност за Европа.
Економски, Унијата продолжи да води политики насочени кон зајакнување на конкурентноста, поттикнување на иновациите, индустрискиот развој и обезбедување европските компании да останат конкурентни на сè попредизвикувачкиот глобален пазар. Исто така, се обнови акцентот на завршување на клучните аспекти на единствениот пазар.
Во областа на енергетиката, ЕУ продолжи со транзицијата кон побезбеден, поразновиден и одржлив енергетски систем. Целта е да се обезбеди прифатлива и сигурна енергија, а воедно да се исполнат климатските цели на Унијата. Енергетската безбедност останува централна компонента на стратешката автономија на Европа.
Во областа на одбраната и безбедноста, можеби највидливата трансформација е континуираното зајакнување на европската одбранбена соработка. Тековните безбедносни предизвици на континентот ги забрзаа напорите за подобрување на одбранбените капацитети, зголемување на координацијата меѓу земјите-членки и поддршка на европската одбранбена индустрија. Земени заедно, овие случувања укажуваат на Унија која станува поотпорна, поинтегрирана и стратешки позиционирана.
Дали има некаков напредок во однос на решавањето на кипарското прашање? Колку кипарското прашање влијае врз стабилноста во Источниот Медитеран?
Кипарското прашање несомнено има импликации за поширокиот Источен Медитеран. Сеопфатно решение би придонело значително за регионалната стабилност, безбедност, економска соработка и развој на енергетиката. Спротивно на тоа, опстојувањето на поделбата поради тековната турска воена окупација на 37 проценти од територијата на Република Кипар од 1974 година останува пречка за целосно реализирање на значајниот потенцијал на регионот. Нашата визија е јасна: обединет Кипар, ослободен од странски трупи и гаранции, кој функционира како модерна европска држава и служи како мост на соработка во Источниот Медитеран.
Под водство на претседателот Христодулидес, работиме на создавање услови за продолжување на преговорите за решавање на проблемот. Моментално се вложуваат значителни напори, со надеж дека ќе се постигне продолжување на преговорите за сеопфатно, праведно и трајно решавање на кипарското прашање врз основа на бизонална, бикомунална федерација со политичка еднаквост, во согласност со договорената рамка на ОН и релевантните резолуции на Советот за безбедност на Обединетите нации.
Ја нагласуваме важната улога на Мировните сили на Обединетите нации во Кипар (УНФИЦИП) и изразуваме благодарност за вредниот придонес на Србија во нив. Исто така, високо ја цениме и вреднуваме непоколебливата и доследна поддршка на Србија за независноста, суверенитетот, територијалниот интегритет и единството на Република Кипар.
Еволутивниот проект за европска интеграција бара Европа без поделби. Колку е блиску Европа денес до тоа да стане континент без внатрешни поделби?
Европа е пообединета денес отколку во кое било друго време во својата модерна историја. Како Унија од 27 земји-членки, ЕУ природно опфаќа разновидни историски искуства, национални приоритети и политички перспективи. Сепак, силата на европскиот проект не лежи во отсуството на разлики, туку во нејзината способност да ги управува преку дијалог, компромис и солидарност. Самиот европски проект се заснова на надминување на поделбите. Неодамнешните кризи – од пандемијата и енергетските предизвици до геополитичките тензии – ја покажаа способноста на ЕУ да дејствува колективно кога е најважно. Иако разликите секогаш ќе постојат, општата насока е јасна: Европа продолжува да го продлабочува своето единство и да ја зајакнува својата кохезија, водена од убедувањето дека заедничките предизвици најдобро се решаваат колективно. Во оваа смисла, процесот на проширување игра клучна улога. Секој чекор кон интегрирање на земјите што ги делат вредностите на Унијата е чекор кон намалување на поделбите и зајакнување на единството.
Од перспектива на Кипар и ЕУ, дали Србија се смета за клучен партнер на Западен Балкан? Колку е важна Србија за регионалната стабилност и соработка?
Србија е несомнено еден од најважните партнери во Западен Балкан и игра централна улога во политичкиот, економскиот и социјалниот развој на регионот. Нејзината географска положба, економскиот потенцијал и регионалното влијание ја прават Србија неопходен актер за промовирање на стабилноста, поврзаноста и соработката низ целиот Западен Балкан.
Европската Унија придава големо значење на европскиот пат на Србија и ги поздравува напорите насочени кон унапредување на реформите и зајакнување на усогласеноста со европските стандарди и вредности. Учеството во Единствената европска платежна област (SEPA) и вклучувањето на Западен Балкан во роаминг зоната ја зајакнуваат регионалната соработка и носат опипливи придобивки за граѓаните. Кипар постојано ја поддржува европската перспектива на Западен Балкан. Цврсто веруваме дека иднината на регионот лежи во Европската Унија, а напредокот на Србија е составен дел од таа поширока визија.
Кипар го започна своето претседателство со цел зајакнување на улогата на Унијата како стратешки глобален актер. Колку е воено и политички поавтономна ЕУ денес во споредба со пред една година? Дали ЕУ веќе е стратешки глобален актер?
Европската Унија постигна значителен напредок во текот на изминатата година во зајакнувањето на својата улога како стратешки глобален актер. Презеде важни чекори за подобрување на својот капацитет за колективно дејствување во областите на безбедноста, одбраната, економската отпорност, енергетската безбедност и надворешната политика. Кипар се фокусираше на претседателство со Советот на ЕУ ориентирано кон резултати, преведувајќи ги стратешките цели во конкретни резултати во широк спектар на области, вклучувајќи ја безбедноста, одбраната и конкурентноста. Постои растечка свест меѓу земјите-членки дека Европа мора да биде способна да преземе поголема одговорност за сопствената безбедност и за стабилноста на своето соседство. Во исто време, влијанието на ЕУ се протега далеку над безбедносната димензија. Унијата останува една од најголемите економии во светот, водечка трговска сила, главен снабдувач на помош за развој и силен застапник на мултилатерализмот и меѓународното право. Нејзината способност да ги обликува глобалните стандарди во области како што се дигиталната регулатива, климатската политика и трговијата ѝ дава единствена форма на стратешко влијание.
Затоа, како што продолжуваат нашите напори за поголема стратешка автономија, ЕУ несомнено е поспособен актер денес отколку што беше пред една година. Таа веќе е стратешки глобален актер, не затоа што проектира моќ во традиционална смисла, туку затоа што поседува економски, политички, регулаторни и дипломатски алатки за обликување на меѓународните случувања и одбрана на своите интереси и вредности на глобалната сцена.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
