22.06.2026 Скопје
Песочните мушички, мали инсекти кои се хранат со крв и на тој начин пренесуваат заразни болести, вклучително и лајшманиоза, се присутни и во Србија, поради што вниманието и заштитата се важни.
Песочните мушички, или флеботомини или песочни мушички, се мали инсекти, до три пати помали од комарците. Тие живеат во топлите региони на Медитеранот и јужна Европа, а денес, како резултат на климатските промени, се шират во посеверните региони, вклучувајќи ја и Србија.
Овие ситни инсекти се хранат со крв и на тој начин пренесуваат заразни болести, вклучително и лајшманиоза, поради што се важни за јавното здравје.
Системот за рано предупредување KLIMOS е создаден врз основа на долгогодишно истражување, кое вклучуваше развој на климатски модели базирани на историски податоци, како и теренска работа во текот на 2023 и 2024 година, кога беа собрани и анализирани нешто повеќе од 94.000 песочни мушички и заразните патогени што ги носат.
Резултатите покажуваат дека песочните мушички се сè пораспространет вектор на разни инфекции, како во Србија, така и низ цела Европа.
Песочните мушички можат да пренесуваат два вида патогени: паразити, кои можат да предизвикаат болест наречена лајшманиоза, и вируси, од кои некои предизвикуваат само благи вирусни инфекции, додека други можат да доведат до сериозни компликации, како што е летен менингитис.
Бидејќи песочните мушички се хранат со крв, и луѓето и животните се изложени на ризик од болестите што ги пренесуваат.
Во Европа, болестите што ги пренесуваат се зоонотски, што значи дека не можат да се пренесат директно од човек на човек, туку бараат животно како вектор.
Истражувањата покажуваат дека песочните мушички се сештојади кога станува збор за хранење со крв. Сепак, главните и најчести вектори на болестите што ги пренесуваат – лајшманиоза и разни вируси, таканаречени флебовируси – се кучињата, по што следат глодарите и дивите животни.
Животот и развојот на песочните мушички, како и комарците, бараат релативно високи температури. Тие се сезонски инсекти, активни од март најрано до ноември најдоцна, а во текот на зимата преживуваат во некоја фаза од нивниот ран развој во почвата.
За време на имплементацијата на проектот KLIMOS, набљудувања беа спроведени и во Србија, во текот на сезоната 2024.
„Досега имаме прелиминарни резултати, кои покажуваат дека песочните мушички веројатно се присутни низ цела Србија, дека постојат подвидови кои можат да пренесуваат заразни болести и дека заробените примероци биле заразени со релевантни патогени“, објаснува д-р Сузана Блесиќ од Факултетот за физика во Белград.
Важно е да се напомене дека песочните мушички постоеле во овие региони и претходно. Меѓу другото, инфекции пренесени од овие инсекти биле забележани во годините по Првата и Втората светска војна. Поради климатските промени, се создаваат сè поповолни услови за нивно ширење и размножување.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
