08.06.2026 Скопје
Најважно е училиштата да спроведат проценка на ризикот за да ги заштитат учениците и вработените, а потоа да преземат одредени превентивни мерки, изјави д-р Жељко Никач, редовен професор на Универзитетот за криминалистика и полиција во Белград, на меѓународната конференција „Денови на адвокатите во Будва“, која се одржува во Будва, а во организација на Здружението на адвокати на Србија и Република Српска.
Како да се подигне нивото на безбедност во училиштата е прашање што го поставуваат експертите и јавноста уште од ужасната трагедија во основното училиште „Владислав Рибникар“, каде што тринаесетгодишен ученик уби девет деца и еден обезбедувач со огнено оружје, а повреди шест лица.
„Убиството на деца и еден службеник за обезбедување во основното училиште „Владислав Рибникар“ во Белград во мај 2023 година покрена многу прашања во правната теорија, пракса и во српското општество воопшто. Иако поминаа повеќе од три години од тогаш, истражувањата не се фокусираа на односот помеѓу приватното обезбедување и училишното обезбедување“, рече професорот Никач.
Тој потсети дека малолетничката деликвенција има тенденција на зголемување во последните години и дека зголемувањето на насилните кривични дела извршени од малолетници, со употреба на ладно и огнено оружје, е особено загрижувачко.
„Една студија во Србија покажа дека учениците се чувствуваат побезбедно кога училиштето има училишен полицаец. Сепак, многу малку ученици се обраќаат до нив за помош или воопшто ги контактираат. Од друга страна, училишните полицајци го оценуваат својот однос со директорите и наставниците како одличен, а најслаб е односот со децата и родителите. Ова укажува дека училишните полицајци имаат лоша интеракција со учениците“, рече д-р Никач.
Друга студија, рече тој, покажа дека над 80 проценти од средните училишта имаат училишен полицаец, но дека интеракцијата е слаба, особено помеѓу смените и за време на училишните распусти. Истата студија откри дека само 26 проценти од средните училишта ангажираат приватно обезбедување за безбедноста на учениците и наставниците.
Во заедничка анализа на д-р Жељко Никач, полицаец од Министерството за внатрешни работи на Србија, Бранко Лештанин, и д-р Ненад Радовиќ, исто така редовен професор на Универзитетот за криминалистика и полиција, беа дефинирани внатрешните и надворешните извори на закани за безбедноста во училиштата. Внатрешните извори можат да доаѓаат од вработените или учениците, вклучувајќи го и насилството меѓу врсниците, а најчестите форми на насилство се физичкото, проследено со емоционално или психолошко, социјално, сексуално и насилство преку злоупотреба на информатичките технологии.
Надворешните извори на безбедносни закани можат да произлезат од природни и технолошки катастрофи, од терористички групи и поединци, но исто така и од родители и други лица од непосредната и пошироката околина на училиштето.
„Од училиштата како институции се очекува систематски да се спротивстават на секоја форма на безбедносна закана и да усвојат таканаречени модели на однесување што водат до намалување на безбедносните ризици. Иако училиштата немаат персонал обучен за ова, училиштата треба да усвојат и имплементираат програми за спречување на безбедносни ризици, што се постигнува преку заедничка работа со други институции, како што се полицијата, локалната самоуправа и Министерството за образование“, нагласи професорот Жељко Никач.
Доколку управувањето со безбедносните ризици се одржува континуирано и во согласност со соодветните стандарди, тогаш ова му овозможува на секое училиште да дејствува проактивно, а не реактивно кога ќе се појави критична ситуација, нагласи професорот, додавајќи дека тој и неговите колеги се обиделе да добијат одговори на прашањата какви мерки треба да се преземат во одредени ризични ситуации што можат да се појават во училиштето, какви превентивни мерки треба да се преземат, какви правила важат во областа на безбедноста во училиштата и каква документација треба да се придружува на постигнувањето подобра безбедност во училиштето.
На пример, во случај на вербален конфликт меѓу ученици, вработени или родители во училишната зграда или на училишниот двор, службеникот за обезбедување треба да реагира во согласност со овластувањата што му се доделени со Законот за приватно обезбедување. Физичкиот контакт е дозволен само во случај на опасност за учениците, вработените и други лица, кога службениот службеник за обезбедување може да примени средства за присилба.
Приватно обезбедување може да побара од лице да го напушти училишниот простор и да ги извести директорот на училиштето, наставникот и класниот наставник за вработени или ученици кои се во конфликт. Доколку е потребно, тој може да ја повика и полицијата и контролниот центар на својот работодавач. Доколку се случил физички напад, тој мора да го притвори напаѓачот додека не пристигне полицијата.
„Карактеристиките на вооружен напад врз училиште се тоа што жртвите се избираат случајно, настанот е непредвидлив и се случува брзо. Врз основа на лична проценка може да се примени едно од трите сценарија: бегство, криење подалеку од видното поле на напаѓачот или директна борба“, објасни професорот Никач.
Сепак, бегството како начин да се спасите од ризична ситуација подразбира постоење план за евакуација, како и помагање на другите да се евакуираат, а исто така и спречување на други да пристапат до областа каде што се наоѓа вооруженото лице.
„За ваков тип сценарио, потребно е да се користи најблискиот излез спроти насоката на тековниот напад, а евакуацијата ја организира училишниот персонал кој во тој момент се наоѓа во училиштето. Наставниците кои предаваат ги евакуираат сите свои часови во кои се наоѓаат, со помош на други работници и службеници за обезбедување. Исто така, бегството од училниците може да се изврши преку прозорци на приземјето или противпожарни скали“, рече професорот.
Во поинаков и поопасен сценарио, би било потребно да се сокријат учениците и вработените, да се вклучи алармот преку системот за јавно разгласување, да се заклучат и блокираат вратите, да се замолчат мобилните телефони и да се спречи паника и неконтролирани ризични реакции. Само ако не е можно да се избегне опасноста на друг начин, единственото нешто што преостанува е да се бориме против напаѓачот. За да се извести за опасноста што е можно побрзо, потребно е да има копчиња за паника во училниците.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
