12.06.2026 Скопје
Реформата на политиката за имиграција и азил, која денес стапува на сила низ целата Европска Унија, следи по една деценија работа на нови мерки, а земјите од ЕУ се под притисок од крајно десничарските националистички партии по ова прашање.
Договорот на ниво на ЕУ воведува построги гранични контроли, побрзо процесирање на случаите, проширени дигитални алатки за следење на барањата за азил, како и зголемување на бројот на депортации, соопшти агенцијата. Договорот беше усвоен во 2024 година, со период на спроведување од две години.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го опиша договорот како „фер и силен“, додавајќи дека тој ќе донесе „безбедни надворешни граници, солидарност меѓу земјите-членки и поефикасни процедури за азил и враќање“.
Тоа е примарниот колективен одговор на ЕУ на барањата за промени што се интензивираа во деценијата од 2015 година, кога повеќе од еден милион луѓе пристигнаа во Европа барајќи азил, претежно Сиријци кои бегаа од граѓанска војна и го преминуваа континентот пеш.
Сепак, нивото на подготвеност за промени варира меѓу 27-те земји-членки на ЕУ, што доведе до извесни сомнежи за тоа колку брзо ќе стапи на сила реорганизацијата и колку ќе биде ефикасна.
„Мора да разбереме дека речиси ниедна земја-членка не е 100 проценти подготвена, а тоа е разочарувачки бидејќи не почнавме од нула“, изјави германската европратеничка од централно-левичарската партија Биргит Сипел.
Земјите-членки сè уште се борат да спроведат сложени нови правила, дури и кога заземаат цврст став во врска со миграцијата, што веројатно ќе биде клучен елемент на изборните кампањи во Франција, Грција, Италија, Полска и Шпанија во текот на следната година.
„Политичкиот центар на гравитација веќе значително се помести надесно во текот на последната деценија“, рече Роберто Форин, претставник на Центарот за мешана миграција (MMC).
Тој додаде дека секој изборен циклус ризикува да донесе нормализација на ставовите што до неодамна би се сметале за екстремни. Некои критичари тврдат дека реформите премногу се потпираат на одвраќање и ги игнорираат коренските причини за миграцијата, вклучувајќи ги конфликтот, сиромаштијата и политичката репресија.
Форин истакна дека анкетата што неговата група ја спроведе минатата година на повеќе од 4.000 мигранти по медитеранските рути покажа дека 64 проценти од нив не биле обесхрабрени од политиките на ЕУ и поединечните земји, додека помалку од еден процент рекле дека ги напуштиле своите планови од политички причини.
Пактот воведува нов „механизам за солидарност“, кој бара од земјите-членки на ЕУ кои примаат помалку барања за азил или да прифатат преместување на бегалци или да обезбедат финансиски придонеси и оперативна поддршка за земјите што примаат повеќе мигранти.
Сепак, критичарите велат дека на договорот му недостасува силно спроведување, поради политички притисок што би можел да ги поттикне тензиите меѓу државите.
Земјите-членки сакаат да го одржат нискиот број на пристигнувања на мигранти, и покрај намалувањето на имиграциските притисоци. Податоците на ЕУ покажуваат дека бројот на нелегални пристигнувања се намалил за 26 проценти минатата година, на најниско ниво од 2021 година, а барањата за азил исто така се намалуваат.
„Очекувам земјите-членки да сторат сè што можат за да го намалат приливот на мигранти и притисокот врз нивните системи за азил, со цел да се намали ризикот од прерано ставање на новите правила на тест“, рече Алберто Хорст Најдхарт, виш аналитичар во Европскиот политички центар.
Европските земји се заинтересирани за формирање центри надвор од блокот каде што одбиените баратели на азил би можеле да бидат депортирани, соопшти агенцијата. Европската комисија соопшти дека ги поддржува мерките со ново финансирање и предложи буџет од 6,34 милијарди евра (6,8 милијарди долари) за миграција, управување со границите и внатрешна безбедност во следниот седумгодишен буџет.
Пактот вклучува мерки насочени кон заштита на правата на ранливите групи, но организациите за човекови права и аналитичарите предупредуваат дека новата рамка го ограничува пристапот до азил и ја ослабува заштитата на апликантите. Во него се вели дека поради проширената употреба на притвор, барателите на азил можат да бидат задржани во притвор со месеци и нивниот пристап до услуги и права може да биде ограничен.
„Се плашиме дека лошата легислатива, заедно со неподготвеноста за спроведување на стандардите, води кон продолжување на оваа трка кон дното“, заклучи Минос Музуракис, адвокат во грчка непрофитна организација за поддршка на бегалци.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
