12.05.2026 Скопје
Минатиот викенд, Вашингтон, Техеран и Тел Авив ги разбија претходните илузии на глобалните нафтени пазари дека сегашниот конфликт во Персискиот Залив би можел да заврши „за две или три недели“, како што најави пред некој ден американскиот претседател Доналд Трамп.
„Мислам дека прашањето за Ормускиот теснец беше разбрано како што се одвиваа борбите… Стана разбрано… Не сум сигурен дали беше погрешно протолкувано… Не тврдам дека имало совршена визија, никој немал совршена визија. Ниту Иранците“, вели Бенјамин Нетанјаху, премиер на Израел, осврнувајќи се на фактот дека Ормускиот теснец стана центар на конфликт од избувнувањето на американско-израелскиот конфликт против Иран кон крајот на февруари.
Вчерашниот ефект на „скршениот оптимизам“ врз глобалните пазари на нафта е особено впечатлив за три сигнали.
Прво, во најновиот скок на цената на барелот: суровата нафта Брент вчера достигна речиси 106 долари, додека Тексас Лајт се тргуваше за околу 101 долар. Предупредувањето од мегабанката Морган Стенли вели дека „времето истекува за да се контролираат цените на нафтата“ ако конфликтот во регионот околу Ормутскиот теснец не заврши „до јуни“. Според проценката на американската агенција за кредитен рејтинг Фич, просечната цена на барелот би можела да се движи помеѓу 100-110 долари, „доколку Ормутскиот теснец се отвори на почетокот на јули“.
Сигнали за вознемиреност на берзата следеа вчера по острите коментари на Доналд Трамп во врска со најновиот ирански предлог за прекин на конфликтот во Персискиот Залив, како и најавата на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху за пристап до иранските залихи на збогатен ураниум; и најавата на иранската војска за барање „изненадувачки опции“ во случај „непријателите да погрешат во пресметката“ со „ширење на конфликтот во неочекувани зони“.
Од другата страна на Атлантикот, американскиот претседател во неделата го обвини Техеран дека „си игра со Америка“ испраќајќи „тотално неприфатлив“, па дури и „бескорисен“ предлог за прекин на конфликтот. „Иран повеќе нема да се смее“, се закани шефот на кабинетот на Белата куќа во врска со иранскиот предлог, кој пристигна малку подоцна од очекуваното во Вашингтон.
Што точно содржи документот што Техеран го достави до официјален Исламабад за да го проследи до Вашингтон, се чини неизвесно, бидејќи медиумските извештаи (на пример, „Волстрит џурнал“ и иранската новинска агенција „Тасним“) се контрадикторни.
Според ирански извори, овој пат Техеран инсистирал на целосен прекин на непријателствата „на сите фронтови“, исплата на воени репарации, признавање на целосен суверенитет над Ормутскиот теснец, укинување на режимот на санкции и одмрзнување на иранските средства блокирани во светот. „Волстрит џурнал“ тврди дека Иран понудил да префрли дел од својот збогатен ураниум во „трета земја“, но одбил, како што бараше Вашингтон, да ја суспендира својата нуклеарна програма и да ги демонтира нуклеарните постројки. „И САД и Иран бараат некаков вид привремен меморандум за разбирање (MoU) што некако би го деблокирал сообраќајот во Ормуз, а потоа во следните 30 дена да започнат некаков формат на преговори за почувствителни теми“, тврдат трети извори. Доналд Трамп би бил склонен да го реши прашањето „Ормуз“ што е можно поскоро, секако пред неговата посета на Кина, која започнува утре, и да го реши „нуклеарниот проблем“ преку сателитски и воздушен надзор на иранските нуклеарни постројки, според некои извори.
„Доколку некој се приближи до тие локации, ќе знаеме за тоа и ќе ги дигнеме во воздух“, рече Трамп во интервју.
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху е решителен во врска со конфликтот во Персискиот Залив. „Војната (против Иран) не е завршена. Сè уште има нуклеарен материјал, збогатен ураниум што мора да се изнесе од Иран, сè уште има објекти за збогатување што мора да се демонтираат, сè уште има симпатизери што Иран ги поддржува, сè уште има балистички ракети што сака да ги произведе… има работа што треба да се направи“, рече Нетанјаху во емисијата „60 минути“ на Си-Би-Ес. Во истата пригода, кога беше прашан како САД и Израел ќе го отстранат нуклеарниот материјал од Иран, Нетанјаху одговори: „Вие влезете и изнесете го“.
Иранската војска е во „целосна готовност“ за да ги одбрани своите залихи на ураниум од можна саботажа, обиди за инфилтрација и воздушни напади од страна на непријателот, објави вчера бригадниот генерал на иранската армија, Акрами Нија.
„Иран никогаш нема да ја поклони главата пред непријателот: и ако се водат дијалог или преговори, тоа не е знак на предавање или повлекување“, рече иранскиот претседател Масуд Пезешкијан. Според иранските медиуми, тој во неделата се сретнал со врховниот лидер ајатолахот Моџтаба Хамнеи, кој истиот ден го примил и генерал-мајор Али Абдула, командант на Хатам ал-Анбија, Централната команда на иранската армија.
Доколку непријателите направат каква било „стратешка грешка, агресија или инвазија“, иранските сили ќе одговорат „брзо, интензивно и силно“, најави генералот Абдула. Кои би можеле да бидат „непријателите“ во овој случај, не е прецизирано. Во меѓувреме, Казем Гарибабади, иранскиот заменик-министер за надворешни работи, ги предупреди официјалните Париз и Лондон дека Техеран внимателно го следи пристигнувањето на францускиот носач на авиони „Шарл де Гол“ во правец на Црвеното Море и британски воен брод во истиот регион. „Исламската Република Иран е единствената што може да воспостави безбедност во Ормутскиот теснец и нема да дозволи ниту една земја да се меша таму“, нагласи вчера Гарибабади.
Филијалата на Федералните резерви на САД во Далас проценува дека барел Брент ќе чини 167 американски долари, можеби и повеќе, ако конфликтот во Персискиот Залив трае девет месеци, односно до почетокот на 2027 година.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
