07.05.2026 Скопје
Во 2025 година, вкупно 17 мерни станици низ Европа регистрираа концентрации на PM 2,5 честички над моменталната годишна гранична вредност на ЕУ. И покрај тоа што е мала земја, Македонија беше дом на девет од тие 17 критични мерни точки низ стариот континент, што само по себе е загрижувачко со оглед на тоа колку македонските граѓани се трујат од разни токсини, поврзани со најмалите честички, кои продираат длабоко во белите дробови и крвотокот, а потекнуваат од фосилни горива, индустрија, сообраќај, биомаса и пожари.
Европската агенција за животна средина (EEA), исто така, го истакнува здравствениот товар од овој проблем во својот последен извештај. Во периодот 2019-2021 година, 4.175 смртни случаи биле поврзани со изложеност на PM 2,5 во Македонија, што претставува 17 проценти од вкупната смртност кај населението над 30 години.
Најновите европски податоци покажуваат дека највисоките локални просечни концентрации на PM 2,5 во периодот 2024-2025 година се забележани во јужна Италија. Градовите Челе Месапика и Торчароло достигнаа 117 и 113 микрограми на кубен метар, соодветно, што е далеку над моменталната годишна граница на ЕУ од 25 микрограми на кубен метар.
Проблемот, сепак, не е само италијански. Покрај Италија, региони во Полска, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Македонија, Романија, Турција, па дури и една локација во Копенхаген беа над граничните вредности.
„Еуроњуз“, повикувајќи се на извештај на ЕЕА, наведува дека меѓу најистакнатите „црвени точки“ во Европа се Сараево и индустриските области во Македонија.
Македонија одамна не е случајна фуснота во европските извештаи за загадувањето на воздухот. Таа е дел од балканскиот и источноевропскиот појас каде што загадувањето не е само резултат на лоша сезона, туку комбинација од енергија, сиромаштија, недостаток на образование, урбан хаос, греење на цврсто гориво, индустриски жаришта, стар возен парк, како и корупција и институционална неефикасност.
Токму на Балканот и Источна Европа се наоѓаат регионите со највисока проценета стапка на смртност на 100.000 жители поврзана со долготрајна изложеност на PM 2,5 честички.
Коментирајќи го извештајот на ЕЕА, иницијативата „Зелен човечки град“ вели дека Македонија е меѓу земјите со најнизок квалитет на воздух и земја со најмногу смртни случаи.
„Покрај последиците што се опасни по здравјето и животот за безброј македонски граѓани, од кои децата се најпогодени, и официјалната статистика од Европа дека илјадници граѓани умираат годишно, централните и локалните власти немаат намера да воведат никакви мерки за спречување на загадувањето на воздухот. Напротив, континуирано се донесуваат закони, без сериозно спротивставување од која било „опозициска“ партија во Парламентот, кои дополнително ја туркаат Македонија надолу во „трката кон дното“ за привлекување странски капитал кој доаѓа само за да ги искористи ниските стандарди во работничките права и заштитата на животната средина“, реагира „Зелен човечки град“.
Затоа, како „црни примери“ ги наведуваат измените на Законот за контрола на индустриски емисии, со кои загадувањето стана „деловна тајна“, но и актуелните измени на Законот за минерални суровини и Законот за концесии и јавно-приватно партнерство, кои, како што велат, им овозможуваат на оние на власт веднаш да почнат да експлоатираат земјиште, без никаква анализа на правниот статус на земјиштето, последиците по животната средина и здравјето на граѓаните или еколошките проблеми.
„Доставивме стотици предлог-мерки до локалната самоуправа во Градот Скопјe преку нашите претставници во Советот, но и до централната власт, од кои ниту една не е спроведена од надлежните институции“, се наведува во одговорот.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
