07.05.2026 Скопје
Пораката од амбасадорот на ЕУ, Михалис Рокас, дека Македонија е поблиску до Европската Унија отколку што мислиме звучи охрабрувачки, но во домашен политички контекст не може да се толкува само како учтива дипломатска фраза. Содржи и потсетување, притисок и внимателно спакувана порака до политичките партии: формалната врата кон ЕУ не е затворена, но клучот е сè уште во Скопје.
Амбасадорот на ЕУ оцени дека Македонија припаѓа на европското семејство, дека е поблиску до целта отколку што се перцепира, но дека недостасуваат прагматизам, решителност и политичко обединување.
Секако, кога Рокас вели дека Македонија е поблиску до ЕУ отколку што мислиме, тоа не мора да значи дека тие веќе гледаат сигурно мнозинство во Брисел за уставните измени. Но, тоа значи дека од европска перспектива пречката се гледа како политички решлива, а не како непремостлив историски, правен или институционален ѕид. Со други зборови, пораката не е дека процесот ќе се одблокира сам од себе, туку дека, доколку се донесе одлука за вклучување на Бугарите во Уставот, земјата може брзо да се врати во играта.
Оваа нијанса е важна, коментираат политичките аналитичари со кои разговаравме. Во дипломатски јазик, истакнуваат тие, ретко се наведува директно: „уставните промени се блиску“. Наместо тоа, се користат формулации како „потребна е политичка волја“, „прагматизам“, „обединување“ и „последен чекор“.
„Ми се чини дека Европската Унија чувствува каење за сите неправди што ѝ беа нанесени на Македонија во текот на изминатите три децении“, рече поранешниот амбасадор на Македонија во НАТО, Нано Ружин.
Во интервјуто, тој вели дека геополитичките критериуми во моментов се многу важни бидејќи Украина и Молдавија исто така аплицирале за статус на кандидат, па сега, како што објаснува, практично станува збор за натпревар помеѓу оние земји кои се интересни од геополитичка перспектива и земјите кои ги исполнуваат Копенхашките критериуми.
Во оваа насока, додава тој, во моментов се води дебата во рамките на ЕУ и се верува дека најдобрата опција е да се постигне синергија помеѓу овие две форми на проширување.
– Македонија направи многу повеќе од Украина во однос на исполнувањето на критериумите, а од друга страна, гледаме дека поради проблемот со Бугарија, заостануваме зад Црна Гора и Албанија. Но, од перспектива на Брисел, ова не е драматичен проблем. Постои голема веројатност дека постојат одредени договори и преговори меѓу Брисел и македонските власти кон конечно решение на проблемот со Бугарите. ЕУ е добро свесна дека ѝ се потребни нови членки. Во минатото, тие можеби имаа добри преговори за да нè застапуваат и да нè забават, но сега, особено со војните во Украина и Иран, на Унијата ѝ е потребен простор. Иако геополитичкиот интерес за Украина е голем, интересот за Македонија воопшто не е мал – објасни Ружин.
Во врска со изјавите на премиерот Христијан Мицкоски дека никогаш не би дозволил вклучување на Бугарите во Уставот без да добие гаранции за возврат, Ружин смета дека сериозен политичар не треба да дава такви изјави со зборот „никогаш“.
– Секогаш мора да се остави резерва, бидејќи времето еволуира, а ние мора да одржуваме добри односи со сите соседи. Мислам дека Мицкоски сега има поголем проблем со јавното мислење отколку со себе по ова прашање. Но, постои и дилема дали оваа влада воопшто сака земјата да стане членка на ЕУ, но тоа е друго прашање во кое не сакам да навлегувам сега. Во секој случај, верувам дека откако ќе го започнеме танцот, мора да го завршиме. Верувам дека се водат активни преговори и дискусии меѓу Брисел и Скопјe, па затоа резултатите ќе ги видиме многу брзо – рече Ружин.
Драган Тилев, долгогодишен државен советник за европски прашања и надворешен советник на претседателката Гордана Силјановска-Давкова, во едно интервју објасни дека гаранциите од ЕУ се можни, но не како едноставна политичка формула што може да се добие преку ноќ, туку како резултат на внимателно подготвен процес, јасна стратегија и прецизно дефинирани македонски позиции.
– Секако, можеме да добиеме гаранции од ЕУ дека Бугарија нема да поставува нови услови во иднина и дека нема да го блокира европскиот пат на Македонија, но треба да бидеме јасни дека ова е многу сложена постапка, многу сложен процес за кој е потребна јасна стратегија, визија и многу добро развиен пристап кон институциите на ЕУ, но и кон секоја земја-членка поединечно. Зборот „гаранција“ можеби не е најсоодветен збор, бидејќи практично никој не може да ви даде гаранција за ништо, па затоа би рекол дека зборот „гаранција“ е подобар избор. Но, ќе го кажам повторно, нема едноставен одговор на сложените проблеми. Имаме сериозен проблем и затоа не можеме да очекуваме дека решението ќе дојде одеднаш, за едно попладне. Ова е прашање на кое треба да се работи и да се подготви соодветна основа – рече Тилев.
„Знаеме што нè боли најмногу“, додаде тој.
– Ако станува збор за историја, јазик или малцинство, тогаш треба да дефинираме кои се нашите црвени линии. Треба јасно да кажеме за што не можеме да прифатиме да се преговара бидејќи за нас тоа има идентитетски карактер. Имавме прекрасна Резолуција, усвоена во Парламентот во 2021 година, која цврсто ги дефинираше црвените линии во тоа време. Таа Резолуција е добра основа за тоа што не треба да биде предмет на преговори – објасни Тилев.
Министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски, по средбата со генералниот секретар на Советот на Европа, Ален Берсе, категорично изјави дека во овие околности – условите за уставни измени – не постојат.
– Постои недостаток на доверба и недостаток на кредибилитет во однос на испораката кон нас како држава, па затоа во овој момент нема услови за уставни измени и Владата не е подготвена да преземе никаков чекор кон уставни измени – рече Муцунски на заедничката прес-конференција со Берчео.
Тој направи паралела помеѓу она што го прави Македонија и она што го прави Бугарија како членка на Советот на Европа, во смисла дека ние ги спроведуваме пресудите без разлика колку ни е тешко, а Софија одбива да го стори тоа.
– Дали правиме конкретни работи поврзани со нашата европска перспектива? Да, правиме. Првото е она што го правиме во однос на Реформската агенда. Второто е она што го правиме во областа на заедничката надворешна и безбедносна политика, но многу повеќе е она што го правиме за спроведување на европските вредности – рече Муцунски.
Главната вест, сепак, дојде од генералниот секретар на Советот на Европа, Берсет. Зборувајќи за 17-те пресуди од Стразбур за правата на македонското малцинство, тој рече дека, за разлика од претходните години, во последните 12 месеци е постигнат одреден напредок, дека Бугарија сè уште работи на спроведување на пресудите на Судот за човекови права и дека нејзина цел е да има конкретни, а не симболични чекори.
– Во Бугарија има голем број одлуки кои не се спроведени. Работиме на ова и постигнавме одреден напредок во последните 12 месеци. Стабилноста на процесот е исто така важна. Јас сум за практично, конкретно спроведување на пресудите, а не само симболично. Мојата цел е пресудите всушност да се спроведат во Бугарија – рече Берсе.
Тој посочи дека прашањето ќе биде предмет на разгледување од страна на Комитетот на министри, така што спроведувањето на одлуките конечно ќе стане реалност.
– Апсолутно сте во право, извршувањето траеше предолго. Тоа е јасно. Но, ние продолжуваме да работиме на ова и се надевам дека многу брзо ќе имаме позитивен резултат – рече Берсе.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
