12.05.2026 Скопје
Европската Унија постигна прелиминарен договор за нов Закон за критични лекови, кој има за цел да го зајакне домашното производство и да ја намали зависноста од Индија и Кина за снабдување со клучни лекови и нивните активни состојки.
Договорот беше постигнат од страна на Европскиот парламент и Советот на ЕУ по повеќе од 12 часа преговори, а законот претставува еден од најзначајните обиди на Унијата за подобрување на безбедноста на синџирот на снабдување во фармацевтскиот сектор, особено по прекините за време на пандемијата Ковид-19.
Новите правила воведуваат промена во системот за јавни набавки на лекови.
Наместо првенствено да го избираат најевтиниот производ, институциите на ЕУ во иднина ќе можат да дадат предност на лековите што се произведуваат во Европа или имаат поголем удел во производството во рамките на ЕУ.
Целта е да се охрабрат компаниите кои го префрлаат дел или целото свое производство во Унијата преку таканаречена „лизгачка скала“ на доделување награди, со што се намалува зависноста од надворешни добавувачи.
Оваа политика е одговор на долгогодишниот тренд на преместување на производството во земјите со пониски трошоци, првенствено во Азија, но и на проблемите со снабдувањето што се појавија за време на пандемијата.
Законот, исто така, предвидува воспоставување на индустриски „стратешки проекти“ во ЕУ, кои ќе можат да добијат државна помош или поддршка од европските фондови. Овие проекти имаат за цел да изградат и модернизираат производствени капацитети за критични лекови. Компаниите што учествуваат во овие проекти ќе мора да дадат приоритет на снабдувањето на пазарот на ЕУ, дополнително зајакнувајќи го концептот на „фармацевтска автономија“ на блокот.
Една од значајните промени во споредба со првичните предлози е вклучувањето на лекови за ретки болести во рамките на законот. Иако овие лекови често се скапи иновативни производи, тие сега ќе бидат подобни за државни субвенции и заедничка набавка, што треба да ја подобри нивната достапност, особено во помалите земји-членки на ЕУ.
Законот, исто така, ги проширува можностите за заедничка набавка на лекови меѓу земјите-членки, зголемувајќи ја нивната преговарачка моќ и потенцијално намалувајќи ги цените. Сепак, предлогот на Европскиот парламент за задолжителна прераспределба на залихите на лекови меѓу земјите во случај на недостиг беше отфрлен.
Наместо тоа, воведени се мерки за зголемување на транспарентноста на националните резерви.
Европската комисија, исто така, нема да има директна улога во заедничките набавки, што земјите-членки го побараа со цел да одржат поголема контрола врз процесот. Законот претставува важен политички компромис меѓу институциите на ЕУ и се смета за победа за кипарското претседателство со Советот на ЕУ, кое инсистираше на забрзување на процесот.
Европските претставници нагласуваат дека целта на реформата е да се зајакне отпорноста на здравствениот систем и да се намали ранливоста на глобални нарушувања, вклучувајќи геополитички тензии и потенцијални трговски конфликти.
Прелиминарниот договор сега треба да биде ратификуван од министрите за здравство на земјите-членки и Европскиот парламент пред законот да стапи во сила. Договорот е дел од поширок Закон за критични лекови предложен од Европската комисија минатата година, кој има за цел да ја зајакне отпорноста на синџирот на снабдување за околу 270 лекови кои се сметаат за неопходни за здравствената безбедност во ЕУ.
Мерките се насочени кон лекови како што се антибиотици, инсулин и вакцини, но и терапии за хронични и ретки болести.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
