07.05.2026 Скопје
Американската длабока држава, во соработка со албанското лоби, со години се обидува да ѝ даде на лажната држава Косово меѓународен субјективитет, а еден од нивните адути е нивната желба јужната српска покраина да стане членка на НАТО. Откако со години не успеаја да ја стават оваа тема на дневен ред на дијалогот Белград-Приштина, сега решија да ги користат политичките претставници блиски до нив и да вршат притисок врз Белград преку институциите на системот за да ја натераат Србија да се откаже од својата воена неутралност.
Веројатно ова е главната причина зошто во Претставничкиот дом на САД беше презентирана резолуција со која се поддржува членството на таканареченото Косово во НАТО. Потписници на овој документ се познатите албански лобисти во Конгресот, Кит Селф, Ричи Торес и Мајк Лолер, кои ја користат секоја можност да ги промовираат албанските национални интереси и обично го прават тоа за значителна сума пари, која ја добиваат претежно од албанската дијаспора.
Коментирајќи ја иницијативата на американските конгресмени, српскиот претседател Александар Вучиќ рече дека ќе „се бори да го спречи ова“. „Наскоро ќе имаме важни вежби со нив (НАТО). Разговараме со нив, се надеваме дека ова нема да се случи. Ќе се бориме да спречиме нешто вакво да се случи. Не заборавајте дека има четири земји кои се членки на НАТО, како и пет членки на ЕУ, кои не го признале Косово. Не гледам како ова би можело лесно да помине, но да почекаме и да видиме“, им рече Вучиќ на новинарите во Панчево.
Најголемата пречка за таканареченото Косово да стане членка на Северноатлантската алијанса е токму фактот што четири сериозни европски држави не ја признаа независноста на Косово, што е, барем како што сега изгледа, непремостлива пречка за станување членка на НАТО, бидејќи за прием е потребен консензус од сите земји-членки, а тешко е да се очекува такво нешто сè додека Шпанија, Романија, Грција и Словачка имаат цврст став против тоа. Овие држави, и покрај тоа што имаат различни типови влади, делат заеднички надворешнополитички пристап кон статусот на Косово, кој е диктиран од нивните национални интереси.
НАТО е воен сојуз во кој одлуките се донесуваат со консензус, а член 10 од статутот зборува за начинот на влез на нови членки, кои мора да исполнуваат голем број политички, економски и воени критериуми. Таа треба да биде демократска земја заснована на пазарна економија и која има фер однос со националните малцинства. И ова е особено нагласено. Ако на ова се додадат економски критериуми, што е пет проценти од бруто националниот доход што мора да се издвои за вооружените сили, ова е ментална именка за Приштина. Покрај тоа, Косово и Метохија во моментов нема армија, а документите на сецесионистичките власти во Приштина наведуваат дека од 2028 година ќе бидат исполнети условите Косово да добие армија.
Од друга страна, властите во Приштина продолжуваат да се потпираат на поддршката од американскиот естаблишмент и конгресмените кои се залагаат за традиционален пристап кон регионот, базиран на наследството од 1990-тите. Таквиот наратив беше моќен инструмент од 2008 до 2020 година, но потоа неговата моќ покажува јасна тенденција на опаѓање, особено во вториот мандат на Трамп. Сепак, како што наведува еден западен дипломат во Приштина, иако шансите Косово да стане членка на НАТО се мали, никој во Белград не треба да ја сфаќа оваа иницијатива лесно. Тој проценува дека, доколку на Вашингтон навистина му е грижа за тоа, Косово би можело да се приклучи на НАТО за околу три години, но дека засега не гледа ништо да се промени во политиката на Америка кон овој регион во Европа.
„Главната цел на САД, без разлика дали на власт се републиканците или демократите, е да ја убедат Србија да ја промени својата политика на воена неутралност, да стане полноправна членка на Северноатлантската воена алијанса, а потоа и Босна и Херцеговина да го следи нејзиниот пат. На овој начин, целиот регион би бил под директна воена контрола на Вашингтон, што на тој начин би влијаело врз политичките одлуки во Белград и Бања Лука“, вели нашиот соговорник, кој не сакаше да биде именуван. Тој додава дека, без оглед на најавите и повиците за можен преседан, нема шанси таканареченото Косово да се приклучи на НАТО во блиска иднина, особено не на претстојниот самит во Турција. А како главна причина, наведува дека би било парадоксално Косово да се приклучи на НАТО пред Србија, и дека многу членки на алијансата, вклучително и Шпанија, не би дозволиле таква можност:
„Претседателот на САД, Доналд Трамп, би можел да ја протурка оваа иницијатива поради неговиот конфликт со политичкото раководство во Шпанија, но ниту Србија нема да седи со скрстени раце. Дали некој навистина мисли дека српскиот министер за надворешни работи, Марко Ѓуриќ, бил во туристичка посета на Израел? Токму затоа се сомневам дека некој би одлучил во миг дел од територијата да стане членка на НАТО. Покрај фактот дека тоа би било процедурално невозможно, треба да се земат предвид и геополитичките причини. Ова се, од дипломатска перспектива, непремостливи пречки.“
Во Косово, оваа иницијатива е поддржана од сите албански политички партии, кои во својот манифест наведоа дека, заедно со пристапувањето во ЕУ, членството во НАТО е еден од нивните клучни приоритети. „Нашата цел за членство во НАТО е јасно ставена на знаење, ние се движиме кон таа цел секој ден. Армијата што ја имаме е посилна од кога било“, изјави неодамна косовскиот премиер Албин Курти.
Коментирајќи ја најавената резолуција во САД, експертот за безбедност Срѓан Граовац вели дека ова е очекувано сценарио и за „Политика“ истакнува дека сè што беше направено во претходниот период беше во согласност со ова, пред сè трансформацијата на тие нелегални сили – КБС, бидејќи според Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на ОН, таму не треба да постои друга воена формација освен КФОР.
„Сите овие иницијативи не ме изненадуваат од неколку причини. Една од нив е што на овој начин добиваат уште еден прерогатив на државност што ѝ недостасува на лажната држава Косово, што е важно не само за косовските Албанци, туку и за САД, но и за нивните западни сојузници, кои всушност се автори на создавањето на оваа идеја за создавање псевдонезависна, независна и суверена држава Косово, што де факто не е. Работејќи на овој план, тие сакаат да обезбедат што е можно повеќе од овие атрибути на државност, а војската е еден од основните и нема дилема околу тоа“, вели Граовац. Тој нагласува дека за нив е важен уште еден сегмент – да ја заокружат целата оваа територија на Западен Балкан како територија на НАТО. Тие сериозно сметаат на Косово и Метохија како составен дел од Северноатлантскиот воен сојуз и ќе продолжат да работат на ова во наредниот период.
„Важен безбедносен аспект е и вклучувањето на Косово во тој сојуз. Не треба да го изгубиме од вид фактот дека нивната главна цел е Србија, како најголема земја, да се приклучи на НАТО, пред сè, а потоа и на Босна и Херцеговина. Тоа е нивната крајна цел – целиот Балкан да биде нивна зона на интерес, и тие знаат дека косовските Албанци страсно го сакаат тоа, како и Бошњаците во Босна и Херцеговина, и секогаш можат да сметаат на нив. Затоа е важно за нив да ја придобијат Србија, но тие се јасни дека тоа не може да биде толку лесно, првенствено поради историското наследство и бомбардирањето на нашата земја во 1999 година, но и поради прашањето за Косово и Метохија. Затоа ова прашање е многу чувствително за нас. Затоа тие вршат притисок врз Србија на овие начини да изјави дека и таа ќе оди по тој пат или ќе биде изолирана“, нагласува Срѓан Граовац и додава дека ова е донекаде суштината на таа стратегија.
Западен дипломат во Приштина, исто така, посочува друг агол на оваа иницијатива и вели дека сè што е започнато во Америка има смисла. „Четирите земји нема да се предомислат, но поддржувачите на оваа иницијатива на овој начин го обликуваат политичкото опкружување, покажувајќи дека Вашингтон го гледа овој дел од Европа како недовршено стратешко прашање и очекува поголемо единство во рамките на Алијансата. Во исто време, тие испраќаат јасен сигнал до внатрешната американска дебата дека ова не е време да се ограничат или повлечат воените обврски на алијансата на Балканот, и покрај повремените гласови во таа насока. Стабилното американско воено присуство во овој дел од Европа, додека е најавено заминувањето на повеќе од 5.000 војници од Германија, останува клучно за одвраќање и долгорочна стабилност“, нагласува тој, потсетувајќи дека околу 590 американски војници служат во Косово и Метохија како дел од мировната мисија на НАТО.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
