06.04.2026 Скопје
Европските сојузници сè уште немаат јасен план за тоа како да го обноват сообраќајот низ Ормутскиот теснец, еден од клучните светски бродски патишта, додека војната со Иран се заканува да ја продлабочи глобалната енергетска и економска криза
На виртуелен состанок на претставници на 40 земји оваа недела беа разгледани можни решенија, но не беше постигнат конкретен договор. Меѓу предлозите, се издвои италијанскиот министер за надворешни работи, повикувајќи на воспоставување „хуманитарен коридор“ за безбедно поминување на ѓубрива и други основни стоки до посиромашните земји. Идејата, сепак, не доби поддршка од учесниците.
Доналд Трамп врши притисок врз европските земји веднаш да испратат воена помош и да помогнат во деблокирањето на Ормутскиот теснец. Европските лидери досега го отфрлија таков потег, нагласувајќи дека е прерано за воена интервенција и дека фокусот е на наоѓање решение за периодот по завршувањето на конфликтот. Но, токму тука се појавува проблемот – нема консензус.
Разликите меѓу земјите, бавниот дипломатски процес и вклученоста на голем број актери, вклучувајќи ги и земјите од Персискиот Залив, го отежнуваат донесувањето одлуки уште повеќе. Некои земји, како што се Италија и Германија, инсистираат дека секоја меѓународна акција мора да има мандат од Обединетите нации, што би можело дополнително да ја забави реакцијата.
Зад сето тоа стои реална проценка – обезбедувањето на безбедноста на пловидбата низ Ормутскиот теснец, дури и во случај на прекин на огнот, ќе биде исклучително тешко.
Првото сценарио вклучува поморска придружба на трговски бродови. Франција, со поддршка на претседателот Емануел Макрон, предлага европските морнарици да обезбедат премин на бродови под свои знамиња. Сепак, таквата операција би била исклучително скапа, а прашањето е дали би била ефикасна против закани како што се нападите со беспилотни летала.
Втората опција вклучува деминирање на теснецот. Германија и Белгија се подготвени да испратат миночислици, но западните воени претставници не се сигурни дека Иран дури поставил мини, што го доведува во прашање значењето на таквата операција.
Третото сценарио вклучува воздушна одбрана – распоредување борбени авиони и беспилотни летала за пресретнување на потенцијални напади. Оваа опција исто така носи високи трошоци, но и ограничена ефикасност, бидејќи нападите можат да се извршат и со едноставни средства, како што се глисери.
Четвртата, најобемна опција, комбинира воено присуство со дипломатски притисок врз Иран. Германија веќе ја повика Кина да го искористи своето влијание и да помогне во смирувањето на ситуацијата. Сепак, досегашните преговори не дадоа значајни резултати.
Доколку сообраќајот низ Ормутскиот теснец не се нормализира, последиците би можеле да бидат сериозни. Голем дел од светската енергија и клучните суровини, вклучително и ѓубривата, минуваат низ оваа рута.
Иран веќе објави дека може да ја задржи контролата врз сообраќајот по војната и да воведе патарина за премин, што би било спротивно на меѓународното право.
Во такво сценарио, се заканува недостиг во одредени делови од светот, а Европа би можела да се соочи со понатамошно зголемување на цените на енергијата и забрзана инфлација. Како што предупредуваат аналитичарите, најголемиот ризик во моментов е комбинацијата од забавување на економскиот раст и зголемување на цените – сценарио познато како стагфлација.
Подготвено од М.Д.
About Author
