13.07.2026 Скопје
Најновиот Извештај за состојбата и трендовите на тероризмот во Европската Унија (EU TE-SAT) открива како онлајн екосистемите го менуваат тероризмот, при што доминира традиционалниот тероризам воден од идеологија, а џихадизмот претставува најраспространета форма, се вели во соопштението на Европол.
Како што се додава во објавениот извештај, за значителен број сторители, насилството станало средство за стекнување идентитет, препознавање и припадност, а овој развој создаде пофрагментирана, посложена и помалку предвидлива закана низ цела Европа.
Тероризмот во Европа влегува во нова фаза, а извештајот покажува како онлајн екосистемите фундаментално го менуваат начинот на кој се појавуваат, се развиваат онлајн и се материјализираат офлајн терористичките закани.
Како што е наведено, традиционалниот тероризам воден од идеологија останува постојана форма, а џихадизмот е најраспространетата форма.
Иако радикализацијата, сепак, повеќе не зависи исклучиво од директен контакт со веќе воспоставени терористички организации, насилните актери сè повеќе ги комбинираат екстремистичките идеологии со криминал, наративи за заговор и нихилистичко насилство.
Како што изјави раководителката на Европскиот центар за борба против тероризмот во Европол, Ана Сјоберг, тероризмот и насилниот екстремизам продолжуваат да претставуваат значителна закана за Европската Унија.
Според неа, иако џихадистичкиот тероризам останува најистакната закана, границите меѓу воспоставените терористички идеологии и другите форми на насилен екстремизам се сè повеќе нејасни.
Растечкото влијание на поновите дестабилизирачки идеологии, заедно со традиционалните екстремистички наративи, ја илустрира еволутивната природа на заканата.
Како што е наведено, во оваа комплексна безбедносна средина, ефикасната соработка и размена на информации меѓу националните власти се од фундаментално значење за предвидување на развојот на настаните и обезбедување силен одговор на заканите.
Онлајн платформите станаа каталитичка средина за развој на терористичката закана, а социјалните мрежи, услугите за шифрирани пораки, платформите за игри и децентрализираните онлајн заедници сега служат како екосистеми каде што пропагандата, радикализацијата, регрутирањето и планирањето на офлајн активности се зајакнуваат меѓусебно, се наведува во извештајот.
Онлајн средината им овозможува на терористичките организации директно да допрат до поединци, а во исто време им обезбедува простор на саморадикализираните сторители самостојно да се мобилизираат, честопати без формално членство или однапред одредена насока.
Во исто време, криминалните актери сè повеќе обезбедуваат услуги што терористите можат да ги искористат и обратно, од перење пари и трговија со оружје до онлајн измами, шифрирани комуникации и други можности за криминал како услуга. Во исто време, актерите на хибридна закана го користат организираниот криминал и ги инструментализираат посредниците за извршување терористички акти.
Според извештајот, на терористичките актери повеќе не им се потребни големи организациски структури за да предизвикаат штета, а онлајн екосистемите им овозможуваат на дисперзираните мрежи, осамените актери и самоиницијативните ќелии да се радикализираат, мобилизираат и дејствуваат автономно.
Според податоците од најновиот извештај на ЕУ, регистрирани се 45 терористички напади во 10 земји-членки на ЕУ, вклучувајќи 22 завршени напади, 20 осуетени обиди и 3 неуспешни напади.
Во исто време, 486 осомничени лица беа уапсени за злосторства поврзани со тероризам во 21 земја-членка на ЕУ, од кои 71 процент беа за злосторства поврзани со џихадизам.
Резултатите од џихадистичките напади беа 5 смртни случаи и 81 повредено лице, се вели во извештајот, додека еден смртен случај е регистриран по десничарски напад.
Џихадистичкиот тероризам продолжува да сочинува најголем дел од терористичката активност во ЕУ, со 24 од 45 напади и 347 од 486 апсења за тероризам регистрирани во 2025 година. Како што истакнува извештајот, повеќе од 70 проценти се поврзани со терористичка пропаганда и активности за поддршка.
Овие бројки го илустрираат главниот фокус на антитерористичките активности, а тоа е да се попречи радикализацијата и мобилизацијата долго пред да се извршат нападите.
Извештајот, исто така, идентификува еден постојан феномен, имено учеството на младите луѓе, како еден од главните случувања во сегашниот терористички пејзаж.
Најмоќната екстремистичка пропаганда, гејмерските заедници и насилните дигитални субкултури ги радикализираат ранливите млади луѓе со повеќекратни идеолошки влијанија истовремено. Се додава дека младите луѓе сè повеќе стануваат жртви на манипулации и сторители на насилство, а линиите меѓу нив стануваат помалку јасни од кога било досега.
Во 2025 година, 130 осомничени за тероризам уапсени низ ЕУ биле на возраст од 18 години или помлади, а најмладиот имал 12 години.
Како што истакнува извештајот, многу од нив покажуваат само површно разбирање на воспоставените идеологии, а наместо тоа се смета дека прифаќаат фрагментирани комбинации од екстремистички наративи што се среќаваат онлајн.
Ова растечко преклопување помеѓу ранливоста и криминалот, развој што се забележува и кај организираниот криминал, додава уште еден слој на сложеност на пејзажот на терористичките закани, барајќи одговори што комбинираат превенција, заштита и спроведување на законот, се истакнува во извештајот.
Во исто време, во рамките на децентрализираните онлајн заедници, како што е мрежата The Com, насилството стана средство за стекнување статус и признание.
Наместо да бидат обединети од кохерентна политичка или религиозна доктрина, индивидуалните актери се движат помеѓу екстремистички наративи, мизогинија, нихилизам, криминал и терористичка пропаганда, усвојувајќи какви било идеи што го зајакнуваат нивниот идентитет во рамките на групата, истакнуваат авторите на извештајот.
Бидејќи онлајн екосистемите ги раствораат традиционалните идеолошки граници и им дозволуваат на поединците да се движат помеѓу екстремистички средини, органите за спроведување на законот повеќе не можат да се потпираат исклучиво на конвенционалните идеолошки критериуми за идентификување на нови закани, што доведува до нова ситуација во која тероризмот е пофрагментиран, адаптивен и помалку предвидлив, заклучува Извештајот на ЕУ за состојбата и трендовите со тероризмот.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
