09.06.2026 Скопје
Шведска, долго време пофалена како лидер во усвојувањето на дигиталната технологија, се подготвува да ги забрани мобилните телефони во училиштата од есен за следната академска година, како дел од поширок меѓународен преглед на употребата на екрани во училниците.
Од 2023 година, централно-десничарската коалициска влада на Шведска води политика што дава приоритет на повеќе читање и помалку време поминато пред екран, особено кај децата од предучилишна возраст, фаворизирајќи книги и други традиционални алатки за учење.
Пратеникот Јоар Форсел, претседател на комисијата за образование на шведскиот парламент, изјави дека официјалните лица забележале пад на општите вештини за читање и пишување во Шведска, особено кај помладите ученици.
„Ја намалуваме употребата на екрани затоа што сметаме дека книгите и по традиционалниот начин на учење се подобри за децата“, рече Форсел.
Плановите на Шведска се дел од поширока промена и дигитално ограничување на паметните телефони во училиштата ширум светот, бидејќи земјите претходно ги опремуваа своите кампуси со лаптопи, таблети и апликации за учење за своите ученици. Училниците станаа презаситени со екрани, а сè поголем број родители, наставници и училишни окрузи велат дека е време да се намалат трошоците.
Меѓу нордиските земји, Данска се подготвува да воведе слична забрана како и во Шведска, а во Финска, во август минатата година стапи на сила закон со кој се ограничува употребата на мобилни уреди во училиштата.
Други земји, од Шпанија до Јужна Кореја, презедоа низа чекори, почнувајќи од забрана на мобилни телефони во училниците, па сè до ограничување на домашните задачи пред екран.
Обединетиот училишен округ на Лос Анџелес, вториот по големина училишен округ во САД, објави дека ќе ги забрани екраните до второ одделение, ќе наложи дневни ограничувања на времето поминато пред екран по одделение, ќе го забрани YouTube и ќе бара преглед на сите договори за образовна технологија.
Технолошки напредната Шведска, дом на услугата за стриминг на музика Spotify и телекомуникацискиот гигант Ericsson, има еден од најдигитално напредните образовни системи во светот. Но, забраната за мобилни телефони има за цел да поттикне помалку одвлекувачки средини за учење, надоградувајќи се на ограничувањата за телефони што веќе независно ги спроведуваат многу училишта во земјата со 10 милиони жители.
Покрај забраната, владата оваа година издвои 555 милиони шведски круни (59 милиони долари) како дел од нов грант за купување учебници и прирачници за наставници.
Политиката на враќање кон книгите е поттикната од опаѓањето на нивото на читање. Во Програмата за меѓународна проценка на учениците за 2022 година, најновата студија на Организацијата за економска соработка и развој, 24,3 проценти од Швеѓаните во деветто одделение не постигнале основно разбирање на читањето. Оваа бројка е само малку подобра од просекот на Европската Унија од 26,2 проценти.
Магнус Хеке, вонреден професор по когнитивни науки на Универзитетот Лунд во јужна Шведска, рече дека учењето со физички материјали го ангажира моторно-сензорниот дел од мозокот на детето и „го стимулира целиот систем“.
Шведска презема чекори надвор од училиштето, а нејзината агенција за јавно здравје им дава совети на родителите за тоа како да бидат подобри примери за користење екрани, како на пример да имаат исти периоди без екран дома како и нивните деца.
Во средното училиште „Боргарскола“ во Малме, јужна Шведска, мобилните телефони веќе се забранети за време на часовите. Учениците ги ставаат своите телефони во кутија наречена „мобилен хотел“ и ги собираат на крајот од часот.
Во исто време, на секој ученик му се дава лаптоп, но заменик-директорот Патрик Сандер вели дека учениците не се обесхрабруваат да ги користат на час освен ако наставникот не го каже тоа.
Од ова лето, шведските деца под две години можат да користат само недигитални материјали како што се книги, а воопшто нема задолжителна употреба на дигитални материјали за учење за децата од предучилишна возраст. Се очекува нова наставна програма во 2028 година што ќе даде приоритет на учењето преку книги.
Сепак, не сите во Шведска го поддржуваат отстапувањето од дигиталното учење.
Шведското здружение за образовна технологија во извештај напиша дека се очекува 90 проценти од сите идни работни места да бараат дигитални вештини. Недостатокот на ова знаење може да доведе до недостиг на вештини кај младите Швеѓани, недостаток на иновации во јавниот сектор, па дури и до зголемена невработеност, предупредува извештајот.
Питер Карлсон, извршен директор на стартапот „Имви Лабс“ со седиште во Малме, кој користи слушалки за виртуелна реалност за обука на координацијата мозок-око кај деца и возрасни, рече дека не секој екран го нарушува учењето и дека некој софтвер е „клучен“ во помагањето на децата кои имаат тешкотии со учењето или читањето.
„Со добри алатки, учењето може да стане поефикасно“, рече тој.
Но, во едно училиште во Малме, нема голема загриженост за учењето дигитални вештини. Едно утро во мај, учениците држеа учебници и дискутираа за руска историја додека се подготвуваа за испитите на крајот од годината.
„Секој користи дигитални уреди во слободното време, па затоа не мислам дека тоа е нешто што треба да се учи во училиште. Тоа не е нешто за што се грижам“, рече еден ученик.
Нејзината соученичка се согласи и додаде дека учењето е многу полесно кога користите книги.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
