24.06.2026 Скопје
Ново истражување покажа дека речиси еден од четири гласачи во Европа денес гласа за крајно десничарски партии, при што уделот на овие гласачи се зголемил речиси петкратно од средината на 1990-тите и пораснал особено силно во последните три години.
Анализата спроведена од повеќе од 150 политиколози во 31 земја покажа дека уделот на Европејците кои гласале за крајно десничарски партии на последните национални избори надминал 23 проценти, во споредба со околу десет проценти пред една деценија и пет проценти во 1995 година.
Анкета за „Популист“ спроведена од Матијас Родуин од Универзитетот во Амстердам, исто така, покажа дека денес речиси 30 проценти од Европејците гласаат за партија против естаблишментот, што е уште еден рекорд.
„Кога го започнавме проектот PopuList во 2018 година, клучниот наод беше дека еден од четири Европејци гласаше за популистички партии, претежно левичарски и десничари. Денес, еден од четири гласа за екстремно десничарски партии, претежно популистички. Тоа е голема промена“, рече Родуин.
Зајакнувањето на крајната десница беше особено забележливо помеѓу 2023 и 2025 година, а во тој период, партиите на крајната десница забележаа историски раст во големи земји како што се Франција, Обединетото Кралство и Германија.
Австриската партија на слободата (ФПО) порасна од 16 проценти на 29 проценти на изборите во 2024 година, Францускиот национален собир од 19 на 37 проценти и стана најголемата партија во парламентот, во Португалија социјалистите пораснаа од седум на 18 проценти, а во Велика Британија Реформската партија од два проценти во 2019 година на 14 проценти во 2024 година.
Крајнодесничарските популистички партии сега се дел од владејачките коалиции во Хрватска, Чешка, Италија и Финска, поддржуваат десничарска малцинска влада во Шведска и, како што покажаа истражувањата, водат на анкетите во Австрија, Белгија, Франција, Германија и Велика Британија.
Сепак, некои крајно десничарски партии неодамна забележаа пад, вклучително и во Холандија, каде што Партијата за слобода (PVV) на Герт Вилдерс изгуби речиси една третина од своите места минатата година, а Фидес на Виктор Орбан беше поразена во април.
Најновото истражување на „Популист“ идентификуваше 133 крајно десничарски партии во Европа, во споредба со 112 во 2003 година.
Освен 65 европски партии од крајната левица, речиси сите се класифицирани како популистички. Вкупно беа изброени 201 популистичка партија, повеќето од нив од крајната десница или крајната левица, во споредба со 165 во 2003 година.
Постојат бројни причини за зајакнувањето на десничарските партии, од кои една, како што рече Родуин, е тоа што ставовите на гласачите за клучните теми за крајната десница, како што е имиграцијата, не се промениле со текот на времето, туку станале уште позначајни.
Потоа, крајно десничарските партии се „нормализираа“.
„Колку се поголеми и поуспешни, толку стануваат „понормални“. Ова е потпомогнато од медиумите и „мејнстрим“ партиите кои ги прифаќаат нивните идеи“, рече Родуин.
Конечно, крајно десничарските партии се „навистина, навистина добри раскажувачи“. „Тие знаат како да ја формулираат својата порака, која во крајна линија секогаш се однесува на внатрешна и надворешна група – нацијата против имигрантите, судиите, „вок елитата“, кој и да е“, рече холандскиот истражувач.
Научниците исто така истакнуваат дека популизмот, обично во комбинација со десничарска или левичарска идеологија, го дели општеството на две хомогени и опозициски групи – „обични луѓе“ и „корумпирана елита“, и дека поддржувачите го сметаат за демократска коректив, додека критичарите истакнуваат дека популистите на власт ги поткопуваат демократските норми.
„Тие го изразуваат несогласувањето на граѓаните. Значи, тоа е добро за демократијата. Но, нивните идеи не се секогаш компатибилни со основните принципи на либералната демократија. Ова е особено точно за популистичките партии на крајната десница“, рече Родуин.
Тој, исто така, истакна дека искуството на земји како Унгарија, Полска и САД покажува дека демократијата може да биде под притисок кога крајно десничарските популисти ќе ја добијат власта.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
