18.06.2026 Скопје
По гласањето на Европскиот парламент за Извештајот за напредокот на Македонија подготвен од известувачот Томас Вајц, ставот е јасен, преговарачката рамка е чиста, исто како и преговарачките рамки за сите други земји. Во рамките на „францускиот предлог“ има протоколи што треба да се почитуваат, историската комисија треба да се охрабри да работи. Лидерот на СДСМ, Венко Филипче, сепак, вчера изјави дека ова не е услов за преговори и дека не може да биде предмет на блокирање на европскиот пат на Македонија.
Завчера, европратениците го отфрлија Амандманот 3, предложен од Вајц, со кој се бараше бришење на ставот 73 од идната резолуција, со кој се повикува Заедничката историска комисија да постигне „јасни и опипливи резултати“, засновајќи ја својата работа на „објективни, автентични и докажани историски извори и документи“, во согласност со Вториот протокол кон Договорот за добрососедство меѓу Бугарија и Северна Македонија. Текстот го содржи и концептот на „заедничка историја“.
– Имаме јасна рамка, правата на малцинствата треба да се почитуваат и затоа е потребно Бугарите, заедно со Хрватите и другите малцинства, да влезат во Уставот. Исто така, треба да работи и историската комисија, многу земји имале вакви заеднички историски комисии. Комисијата не е основа за нова или каква било блокада во процесот на интеграција – изјави Филипче.
Што се однесува до историската комисија, таа последен пат се состана на почетокот на јуни, а работата е заглавена на единаесеттиот век веќе неколку години, поточно на учебникот по историја за седмо одделение во Македонија и шесто во Бугарија. Следната средба на мешовитата комисија ќе се одржи во септември во Софија.
Ангел Димитров, копретседател на комитетот од бугарска страна, во изјава за бугарските медиуми по гласањето за извештајот за Македонија во ЕП, рече дека комитетот редовно се состанува, но „работи во застој“.
– Сè уште ги разгледуваме учебниците за седмо одделение во Република Северна Македонија. А сè уште сме во единаесеттиот век. Дневниот ред на нашите состаноци не е променет три години. Она што нè спречува е апсолутната неподготвеност на нашите колеги прво да ја прифатат дефиницијата за заедничка историја, и тука доаѓа до израз оваа посебна пречка. Тоа е нивната неподготвеност да прифатат дека Охридската архиепископија е институција чие создавање од страна на царот, византискиот цар Василиј II, беше политички обид да се зачува стабилноста во империјата, односно да се дадат сите можни права на населението кое религиозно било потчинето на Бугарската патријаршија во Првото бугарско кралство пред падот на оваа држава. Нашите колеги се плашат од ова, бидејќи за нив ова е, како што разбирате, и современ политички проблем. Нивната црква во моментов се претставува како директен наследник на Охридската архиепископија, па дури и го додава ова име на нејзиното официјално име – изјави Димитров.
Поранешната пратеничка и претседателка на ДОМ, Лилјана Поповска, во јули минатата година поднесе иницијатива до Уставниот суд за оценување на уставноста и законитоста на Протоколот од вториот состанок на Заедничката меѓувладина комисија со Бугарија на 17 јули 2022 година во Софија, но судот сè уште не одлучил за ова. Според неа, Протоколот е правно ништовен бидејќи не е ратификуван од Парламентот, ниту е објавен во „Службен весник“.
Уставниот суд оформил предмет, но не закажал јавна расправа, изјави Поповска. Според неа, доколку Уставниот суд го прогласи Протоколот за неуставен, тогаш тој ќе биде прогласен за неважечки и ние како држава нема да можеме да бидеме обврзани да го спроведуваме.
– Доколку Протоколот биде прогласен за неважечки, бугарската страна ќе треба да биде известена дека имало промена во правната ситуација, што ќе создаде можност за дискусија за Преговорната рамка без овој протокол. Не е вистина дека само уставните измени се услов за започнување преговори со ЕУ. Постои цел друг пакет мерки за отворање преговори содржани во Вториот протокол – промена на учебниците, програмите и со тоа исполнување на сите желби на Бугарија, што е невозможна мисија – вели Поповска.
Уставниот суд сè уште не одговорил на објавувањето на текстот во врска со статусот на постапката за оценување на уставноста на Вториот протокол.
За потсетување, Европскиот парламент денес ги усвои годишните извештаи за напредокот на петте земји од Западен Балкан – Северна Македонија, Албанија, Црна Гора, Босна и Херцеговина и Косово. Во извештајот се нагласува дека Северна Македонија треба да ги исполни своите обврски во врска со уставните измени, потсетувајќи на ставот на Советот на Европската Унија дека следната меѓувладина конференција може да се одржи по спроведувањето на потребните уставни измени.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
