08.06.2026 Скопје
Меѓународен тим астрономи успеа да реши една од долгогодишните загатки на модерната астрофизика, откривајќи го веројатниот извор на мистериозни долгопериодични радио сигнали кои го привлекуваат вниманието на научната заедница повеќе од 20 години.
Истражувањето, предводено од докторантот Кови Роуз од Универзитетот во Сиднеј и Австралиската организација за научни и индустриски истражувања (CSIRO), покажа дека изворот на необичните сигнали лежи во бинарен ѕвезден систем означен како ASKAP J1745−5051.
Станува збор за редок вид на таканаречена катаклизмична променлива ѕвезда, во која белото џуџе постепено привлекува материја од својот придружник – црвено џуџе. Научниците велат дека црвеното џуџе има само околу десет проценти од масата на Сонцето, додека двете ѕвезди орбитираат една околу друга за нешто повеќе од еден час.
За време на процесот на акреција, кога материјата спирално се движи кон површината на бело џуџе, се ослободува голема количина на енергија. Ова произведува моќни радио и рендгенски импулси кои се повторуваат во редовни интервали од околу 1,4 часа.
Откритието беше овозможено од австралискиот радиотелескоп ASKAP, кој им даде на научниците детален увид во однесувањето на овој необичен систем. Анализите покажаа дека загреаниот материјал одземен од црвеното џуџе произведува Х-зраци, додека интеракцијата на магнетните полиња на двете ѕвезди со наелектризирани честички создава моќни и тесно фокусирани радио бранови.
Долгопериодичните радио бранови се разликуваат од познатите брзи радио бранови по тоа што можат да траат од неколку минути до неколку часа. Досега, многу научници претпоставуваа дека потекнуваат од магнетари – неутронски ѕвезди со екстремно силни магнетни полиња. Сепак, новите истражувања даваат силни докази дека нивниот извор би можеле да бидат бинарни системи со бели џуџиња.
Истражувачите истакнуваат дека системот ASKAP J1745-5051 би можел да стане еден вид „Камен од Розета“ за разбирање на овој феномен. Особено е интересно што врвовите на радио и рендгенските сигнали не се јавуваат истовремено, што укажува дека тие потекнуваат од различни делови на системот.
Научниците веруваат дека понатамошните набљудувања ќе овозможат подобро разбирање на однесувањето на материјата во услови на силни магнетни полиња и екстремна гравитација. Понатамошните истражувања ќе бидат насочени кон детално следење на објектот во оптичките и рендгенските делови од спектарот, што би можело да отвори ново поглавје во проучувањето на најенергичните феномени во универзумот.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
