04.06.2026 Скопје
Секое трето лице во Србија може да се смета за ментално ранливо, според резултатите од истражувањето „Ментално здравје во Србија: Проценка на потребите, факторите на ризик и бариерите при добивање професионална поддршка“, спроведено од Мрежата за психосоцијални иновации (PIN). Податоците од истражувањето покажуваат дека секој седми граѓанин живее со депресија, околу седум проценти имаат симптоми на анксиозност, додека 1,6 проценти од населението е изложено на висок ризик од самоубиство. Покрај тоа, околу три проценти од нашите граѓани пријавуваат дека барем еднаш во животот биле хоспитализирани поради проблеми со менталното здравје, а на секое дванаесетто лице му е дијагностицирано ментално нарушување во одреден момент од животот.
Резултатите од големиот истражувачки проект наречен „Cov2Soul.RS“, спроведен од експерти од Институтот за ментално здравје и Институтот за социјална медицина, како и експерти од Филозофските факултети во Белград и Нови Сад, покажуваат дека бројот на депресивни лица во Србија се дуплирал во втората година од пандемијата на коронавирусот, во споредба со 2013 година.
Глобално, анксиозноста е еден од најчестите проблеми со менталното здравје во светот. Анксиозните нарушувања влијаат на околу 4,4 проценти од светската популација, а повеќе од 350 милиони луѓе страдаат од оваа состојба – девојчињата и жените имаат поголема веројатност да страдаат од неа отколку момчињата и мажите, а симптомите често започнуваат во детството или адолесценцијата. За жал, податоците покажуваат и дека помалку од една третина од луѓето во светот на кои им е потребен третман за анксиозност всушност ја добиваат оваа помош.
Ова се само некои од причините зошто веста дека „вакцина против анксиозност“ е во фаза на претклиничко истражување ги освои социјалните медиуми. Но, научниците предупредуваат дека оваа вест доаѓа со многу важно објаснување. Прво и најважно – не станува збор за вакцина, туку за молекула. Молекула наречена PA-915, која лаичката јавност ја нарече вакцина.
„Технички, тоа не е вакцина. Вакцините делуваат преку имунолошкиот систем, а PA-915 делува на системот за одговор на стрес во мозокот. Тоа е специјално дизајнирана молекула развиена од истражувачи во Јапонија, која досега е тестирана само кај глувци. Зборот „вакцина“ почна да циркулира во јавноста бидејќи истражувачите не беа доволно прецизни во опишувањето на нејзините потенцијално долготрајни ефекти по единечна доза, а на социјалните медиуми се слушна „вакцина“, се виде шише, а потоа приказната стана вирална. Сепак, разликата е сериозна и фундаментална. Вакцините се важни „алатки“ за јавно здравје, развиени преку децении истражувања кај луѓето, додека PA-915 е сè уште невронаука во рана фаза. Мешањето на вакцина и молекула ги обликува јавните очекувања на проблематични начини. Кога луѓето веруваат дека лекот е веднаш зад аголот, тие понекогаш престануваат да бараат помош заснована на докази, која веќе е достапна денес во форма на терапии и лекови“, наведуваат авторите.
Сепак, тие забележуваат дека реакцијата на јавноста кажува нешто важно, а тоа е дека анксиозноста и депресијата влијаат на стотици милиони луѓе низ целиот свет и дека постојните третмани можат да бидат бавни, скапи, недостапни или одземаат многу време, поради што луѓето едвај чекаа брзо решение во форма на вакцина. За потсетување, анксиозноста е „слободно лебдечки страв“ проткаен со загриженост за тоа што доаѓа – без разлика дали станува збор за испит на факултет, јавен настап, интервју за работа или патување со авион. Функцијата на анксиозноста е да нè мобилизира, да го зголеми фокусот на нашето внимание и да нè подготви за акција „бори се или бегај“. Ова потоа предизвикува физички промени кои му обезбедуваат на телото енергија и сила за справување со заканата – протокот на крв кон срцето и мускулите се зголемува, а белите дробови се „полнат“ со кислород. Постојните анксиолитици главно дејствуваат неврофармаколошки, односно го менуваат преносот на нервните импулси, со цел да ги намалат симптомите на анксиозност. Спротивно на тоа, хипотетичката вакцина би била насочена кон имунобиолошката основа на голем број пациенти, а нејзиното дејство би било поврзано со превентивна интервенција. Со други зборови, тоа би создало отпор кон ефектите што анксиозноста ги има врз телото.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
