03.06.2026 Скопје
Изјавата на вицепремиерот и министер за одбрана на Словачка, Роберт Калињак, дека неговата земја никогаш нема да распореди нуклеарно оружје на своја територија не е само дипломатска забелешка или порака за внатрешна политика. Тоа е сигнал дека во НАТО се појавуваат сè повеќе пукнатини околу едно од најопасните прашања во современиот свет – колку далеку ѝ е дозволено на Европа да оди во својата конфронтација со Русија.
Овој пат, Словачка го кажа она што многумина во Европа го мислат, но малкумина сакаат јавно да го кажат: секоја нова нуклеарна база во Источна Европа станува и потенцијална прва цел во случај на голем конфликт.
Во време кога континентот веќе е во средината на својата најдлабока безбедносна криза од Студената војна, пораката на Калињак изгледа како обид да се повлече црвена линија пред Европа да влезе во спирала од која нема лесен излез.
Полска долго време отворено бара посилно американско воено и нуклеарно присуство. Варшава го темели својот став на верувањето дека само максимална воена сила може да ја одврати Москва. Балтичките држави делат сличен страв и со години инсистираат на трајно зајакнување на инфраструктурата на НАТО на нивна територија.
Но, тука настанува вистинскиот проблем.
Она што некои го сметаат за „одвраќање“, други го сметаат за опасен пристап кон точка над која секоја грешка би можела да има катастрофални последици. Историјата на Студената војна покажа дека нуклеарната рамнотежа се одржува само додека двете страни веруваат дека ниедна нема да го направи првиот потег. Сепак, колку е поблиску оружјето до границата, толку помалку време има за реакција и толку повеќе простор за паника, погрешна пресметка и неконтролирана ескалација.
Затоа, Словачка се обидува да игра улога на рационален глас во рамките на источниот блок на Алијансата. Не е случајно што Калинак нагласува дека ја разбира политиката на нуклеарно одвраќање, но не сака нејзина физичка имплементација во сопствениот двор. Ова е суштинската разлика помеѓу теоретското прифаќање на стратегијата на НАТО и практичното прифаќање на ризикот земјата да стане прва линија на потенцијален нуклеарен удар.
Поважно е што оваа изјава доаѓа во време кога Европа сè повеќе наликува на простор во кој геополитиката повторно се води на јазикот на ракетите, базите и воените коридори.
Од Балтикот до Црното Море, континентот брзо се милитаризира во последниве години. Воените буџети растат, старите фабрики за оружје повторно работат со полн капацитет, а темите што беа незамисливи со децении – како што е распоредувањето нуклеарно оружје поблиску до Русија – сега влегуваат во главната политичка дебата.
Ова покажува колку Европа се променила од војната во Украина.
Европската Унија некогаш инсистираше на економија, дипломатија и интеграција. Денес, таа сè повеќе го зборува јазикот на безбедносните закани и стратешкото одвраќање. Во таква средина, секој поумерен тон станува политички ризик.
Затоа словачката позиција има поголема тежина отколку што изгледа на прв поглед.
Тој открива дека во рамките на НАТО не постои целосно единство по прашањето колку далеку да се оди во конфронтацијата со Москва. Еден дел од Европа верува дека е потребно воено да се зајакне источниот фронт колку што е можно повеќе. Друг стравува дека тоа би можело да ја претвори Европа во главна арена на евентуален глобален конфликт.
И во тоа лежи најголемиот парадокс на современа Европа.
Континентот кој по Втората светска војна го изгради целиот свој политички идентитет врз идејата за мир и избегнување на големи војни, денес повторно ги разгледува нуклеарните сценарија како реална безбедносна опција.
И кога нуклеарното оружје повторно ќе стане тема на секојдневната политика, тогаш е јасно дека светот влегол во многу поопасна фаза отколку што многумина сакаат да признаат.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
