10.06.2026 Скопје
Пет земји-членки на Европската Унија предложија во заеднички нон-пејпер нов образец за идните пристапни договори за ограничени права за идните членки, вклучувајќи привремено ограничување на правото на глас на новите земји-членки, но и воведување нови механизми за заштита на владеењето на правото и другите вредности на ЕУ.
Во документот, до кој Танјуг имаше пристап, Франција, Германија, Белгија, Луксембург и Холандија објаснија дека овој предлог се должи на геополитичката ситуација која значително се променила од последното проширување, односно од 2013 година кога Хрватска стана членка на Унијата, и оценија дека новите пристапувања бараат нов пристап.
„Сегашниот нестабилен геополитички пејзаж бара Унија која има капацитет брзо да реагира на можностите и решително да одговори на новите предизвици. На земјите-кандидатки им е потребна јасна перспектива за проширување. Затоа, мора да го одржиме моментумот во нашата политика за проширување што ќе обезбеди преговорите за проширување да дадат резултати. Надоградувајќи се на лекциите научени од минатите рунди на проширување, ни е потребна нова перспектива за договорите за пристапување. Копирањето на претходните договори за пристапување нема да биде доволно. Мора да ја искористиме оваа можност и да ги осмислиме потребните подобрувања за да се осигураме дека проширувањето ја зајакнува ЕУ и ја подобрува безбедноста на нејзиното соседство“, се наведува во документот.
Еден од предлозите предвидува можност за воведување привремени ограничувања на правото на глас на новите земји-членки во областите каде што одлуките се донесуваат едногласно, вклучувајќи ја политиката на проширување, заедничката надворешна и безбедносна политика и буџетот на Европската унија.
Како што е наведено, ваквите мерки треба да се разгледаат земајќи ги предвид правните и политичките ограничувања, како и во рамките на поширока дебата за способноста на Унијата ефикасно да функционира по новите проширувања.
Меѓу предложените решенија е и „клаузула за нерегресија“, кодифицирана како обврзувачка норма, која забранува отстапување од вредностите на Европската Унија.
„Во случај на (потенцијално) прекршување, автоматски треба да следи примената (или испитувањето на примената) на инструментите за заштита на владеењето на правото поврзани со финансирањето, постапките за прекршување, како и новите заштитни клаузули, во зависност од конкретната ситуација“, се наведува во документот.
Во нон-пејперот, исто така, се наведува дека учеството во Канцеларијата на европскиот јавен обвинител (EPPO) треба да стане политички предуслов за пристапување на нови држави во Европската унија, но дека членството нема автоматски да значи пристапување кон Шенген зоната, што сè уште бара посебна одлука од земјите-членки.
Исто така, се наведува дека е потребно да се развие нов модел на договори за пристапување што би овозможил идните проширувања дополнително да ја зајакнат Европската Унија и да ја зачуваат политичката и јавната поддршка за процесот на проширување.
„Заеднички образец за идните договори за пристапување и каталог на опции што можат да се изберат, а кои потоа можат флексибилно да се адаптираат и дополнуваат во зависност од предизвиците што може да ги донесе секое пристапување. Сите опции треба да бидат на маса. Потребна ни е отворена размена на мислења и внимателна проценка на тоа што е ефикасно, практично и правно изводливо во согласност со договорите, земајќи го предвид геополитичкиот контекст“, се наведува во нон-пејперот.
Документот предлага воведување на посебна клаузула што би ги потсетила новите земји-членки на нивната обврска лојално да соработуваат со Европската Унија.
„Однесувањето што ги поткопува единството, меѓусебната доверба и донесувањето одлуки во ЕУ сериозно ѝ штети на целата Унија“, сметаат авторите на документот и оценуваат дека договорите за пристапување треба да содржат механизми за одговор на таквото однесување.
Како што е наведено, претстојниот период ќе биде клучен за заедничкиот развој на нова мапа на патот за договорите за пристапување што ќе придонесе за одржување на трендот на пораст по проширувањето, понатамошно консолидирање на досието на земјите-членки во однос на владеењето на правото и придонесување за јавна поддршка за процесот на проширување.
Ова е втор нон-пејпер што се појави во дипломатските кругови на ЕУ. Претходниот беше француско-германски предлог што се појави во пресрет на самитот ЕУ-Западен Балкан што се одржа на 5 јуни во Тиват, во кој се предлага постепена интеграција на земјите од Западен Балкан и Молдавија и поедноставување на процесот на преговори.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
