17.06.2026 Скопје
Во малото грчко село Нивици (Псарадес) на брегот на Преспанското Езеро во Грција, пред осум години, на 17 јуни 2018 година, Скопјe и Атина го потпишаа Преспанскиот договор, со што заврши долгогодишниот билатерален спор меѓу двете земји. Република Македонија го промени своето име во Република Северна Македонија, Грција го призна македонскиот јазик и македонскиот идентитет, нашата земја стана членка на НАТО, а билатералната соработка со нејзиниот јужен сосед се интензивираше.
Договорот беше постигнат по месеци интензивни преговори меѓу двете земји, во периодот кога Сириза беше на власт во Грција, а СДСМ во Македонија. Договорот го потпишаа тогашните министри за надворешни работи Никола Димитров и Никос Коѕијас.
На свечениот настан во Нивица по повод потпишувањето на договорот присуствуваа тогашните премиери Зоран Заев и Алексис Ципрас, медијаторот во преговорите Метју Нимиц, тогашните високи претставници на Европската Унија, високи меѓународни претставници, како и претставници на двете земји.
Нешто повеќе од три месеци по потпишувањето на договорот, односно на 30 септември 2018 година, граѓаните на Македонија беа поканети на референдум за да одговорат на прашањето „Дали сте за членство во ЕУ и НАТО со прифаќање на Договорот меѓу Република Македонија и Република Грција?“.
Излезноста на референдумот беше ниска, само 36,91 проценти од гласачите гласаа, од кои 91,47 проценти беа „за“ и 5,64 проценти „против“, а според конечните резултати од гласањето, одлуката за референдумот не беше усвоена, бидејќи повеќе од половина од вкупниот број граѓани запишани во избирачкиот список не гласаа.
Осум месеци по неговото потпишување и откако беше ратификуван во нашето Собрание и грчкиот Парламент, Договорот официјално стапи во сила на 12 февруари 2019 година.
Според договорот, Република Македонија беше преименувана во Република Северна Македонија, државјанството е Македонско/граѓанин на Република Северна Македонија, а јазикот е македонски.
Земјата стана 30-та членка на НАТО, и иако спорот за името со години континуирано се споменува како пречка за европските перспективи на Македонија, и покрај решението, договорот не го отвори целосно патот кон Европската Унија.
На резолуцијата ѝ претходеа преговори кои траеја 27 години, периодично со поинтензивно темпо и почести средби, но имаше и периоди кога тие застојуваа и беа прекинати, особено во периодот кога Грција се соочуваше со сериозна финансиска криза, но разговорите секогаш завршуваа без приближување на позициите кон заемно прифатливо решение, сè до крајот на 2017 година кога разговорите се интензивираа по речиси три години стагнација и беше постигнат Договор.
Во октомври 2021 година, претседателот Стево Пендаровски беше првиот шеф на држава што ја посети Грција и беше пречекан со високи почести во Атина, додека помалку од една година по потпишувањето на Договорот, во април 2019 година, тогашниот грчки премиер Алексис Ципрас го посети Скопје и се одржа првиот совет за соработка на високо ниво, составен од претставници на двете влади, заеднички предводен од премиерите.
Сепак, актуелниот грчки премиер сè уште не го посетил Скопје во официјална, работна или неформална посета, ниту пак поранешната грчка претседателка Катерина Сакеларопулу организирала возвратна посета, иако добила официјална покана од нејзината тогашна колешка.
Актуелните премиери на двете земји, Кристијан Мицкоски и Киријакос Мицотакис, сè уште не одржале билатерална средба, а ситуацијата е идентична на претседателско ниво, откако и во Скопско и во Атина беа примени нови шефови на држави.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
