05.06.2026 Скопје
По пет децении обиди, астрономите конечно детектираа ветер што произлегува од супермасивната црна дупка во центарот на нашата галаксија Млечен Пат, иако се покажа дека е повеќе нежен ветер отколку ураган.
Користејќи податоци од чилеанскиот телескоп ALMA и орбиталната опсерваторија за рендгенски зраци Чандра на НАСА, истражувачите го набљудуваа космичкото соседство околу црната дупка – наречена Стрелец A*, или скратено Sgr A*.
Тие забележале огромна конусна празнина исполнета со топол, електрично наелектризиран гас во близина на Sgr A*, за која заклучиле дека е формирана од ветер што дува од црната дупка, носејќи го или загревајќи го студениот гас што го населувал регионот. Тие рекле дека енергијата потребна за создавање таква празнина може да се генерира само од супермасивна црна дупка.
Црните дупки се екстремно густи објекти со гравитација толку силна што дури ни светлината не може да избега. Галаксиите обично имаат супермасивна црна дупка во нивното јадро која вшмукува гас и друг материјал од околината.
Научниците пред неколку децении претпоставуваа дека секоја активна супермасивна црна дупка, поради својата физика, би исфрлила одреден гас и друг материјал во вселената – или како ветер што се шири нанадвор или како фокусиран млаз. Оттогаш тие го идентификуваа ова однесување кај бројни супермасивни црни дупки во други галаксии, но досега не беа во можност да покажат дека и Sgr A* го прави ова.
„Ова откритие решава мистерија стара половина век“, вели Лена Мурчикова, професорка по физика и астрономија на Универзитетот Нортвестерн во Илиноис и ко-водечка авторка на студијата објавена оваа недела во „Астрофизикал џурнал летерс“.
Sgr A* има околу 4 милиони пати поголема маса од нашето Сонце и се наоѓа на околу 26.000 светлосни години од Земјата. Една светлосна година е растојанието што светлината го минува за една година, 5,9 трилиони милји (9,5 трилиони км). Не е толку масивна како некои од нејзините еквиваленти во други галаксии и е утврдено дека е во релативно мирна фаза.
Врвот на конусната празнина потекнува од непосредната близина на Sgr A* и се шири нанадвор. Иако истражувачите не се сигурни за големината на празнината бидејќи се протега надвор од видното поле на нивните набљудувања, Мурчикова рече дека таа би можела да се протега околу 6,5 светлосни години во должина.
Поради моменталната мирна состојба на Sgr A*, ветерот што го генерира не е толку интензивен како оној што се гледа од другите супермасивни црни дупки. Астрономот од Универзитетот Нортвестерн и ко-водечки автор на студијата, Марк Горски, ги споредил неговите ветрови со времето на Земјата.
„Тоа е нежен ветрец што доаѓа од нашата супермасивна црна дупка. Се чини дека не е доволно силен за драстично да го реструктуира галактичкиот центар“, рече Горски.
„Супермасивните црни дупки го поминуваат поголемиот дел од своето време во оваа тивка, блага состојба. Сепак, тие понекогаш претрпуваат изливи, почнувајќи од грмотевици до најсилни урагани. Нивните најинтензивни ветрови или млазови можат целосно да ги нарушат галаксии-домаќини и региони далеку подалеку“, рече Горски.
Како што гасот и другиот материјал спирално се движат кон црната дупка, тие достигнуваат брзини блиски до брзината на светлината, создавајќи доволно енергија и притисок за да исфрлат дел од нив.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
