08.06.2026 Скопје
Годишното собрание на Европската слободна алијанса едногласно усвои декларација со која се бара формално извинување од Бугарија за злосторствата против македонското малцинство за време на комунистичкото владеење, како и спроведување на 14 случаи пред Европскиот суд за човекови права во врска со регистрацијата на македонски организации во Бугарија, се вели во извештајот на ЕФА.
Во декларацијата се оценува дека македонското малцинство во Бугарија се соочува со една од најсериозните кризи во човековите права во рамките на Европската Унија.
Според Европската слободна алијанса, системската репресија и етничкото негирање со кои се соочуваат Македонците во Бугарија се директно продолжение на политиката на денационализација започната за време на комунистичкиот режим на Тодор Живков.
Во документот се наведува дека уште во 1963 година, политиката на негирање на постоењето на македонското малцинство била централен дел од процесот на присилна асимилација на малцинствата во рамките на концептот на „обединета бугарска социјалистичка нација“.
ЕФА истакнува дека македонските заедници продолжуваат да се соочуваат со исклучива реторика од современите бугарски политичари, слична на онаа од ерата на Живков, според која „Македонците не смеат и не можат да постојат“.
Европската слободна алијанса предупредува дека Бугарија во минатото се обидела да избегне меѓународна одговорност со тоа што побарала од Комитетот на министри предвреме да го прекине следењето на група случаи поврзани со кршење на правото на здружување. Станува збор за случаи поврзани со член 11, односно правото на слобода на здружување.
И покрај пресудите и меѓународните обврски, македонските организации во Бугарија сè уште не можат да добијат законска регистрација. Ова, се наведува во декларацијата, ги спречува официјално да ги застапуваат своите основни права, интереси и потреби.
Во декларацијата се нагласува дека во таков контекст, Македонија се става во позиција да го брани сопственото постоење според, како што наведува, синтетичка рамка на „решавање на билатералните односи“.
Според ЕФА, овие односи се водат со сосед кој го негира македонскиот идентитет преку долгогодишна политичка порака: „Македонија во ЕУ – да, но Македонизам – не“.
Алијансата оценува дека со претставувањето на македонскиот идентитет како „идеологија“, Бугарија всушност го условува европскиот пат на Македонија со промена на етничкиот идентитет на еден народ.
Во документот се споменува и неодамнешниот извештај за пристапувањето на Македонија, подготвен од европратеникот Томас Вајц. Според ЕФА, на 9 јули 2025 година, мнозинството во Европскиот парламент гласало за амандмани со кои се отстрануваат специфични формулации од извештајот што имаа за цел да го признаат, почитуваат и заштитат македонскиот идентитет.
Европската слободна алијанса повикува на итно подигнување на свеста за сериозната состојба со човековите права на македонското малцинство во Бугарија. Особено се истакнува одбивањето на бугарската држава да спроведе повеќе од 14 случаи поврзани со регистрацијата на македонски организации, како и говорот на омраза со кој, според декларацијата, се соочуваат Македонците во Бугарија.
ЕФА бара Европската Унија строго да ја смета Бугарија за одговорна за нејзините законски обврски како земја-членка, особено во областа на човековите и малцинските права. Во декларацијата се наведува дека Бугарија постојано не ги исполнува овие обврски во однос на македонското малцинство.
Тие исто така бараат Алијансата да стави крај на двојните стандарди во Европската Унија во односите со земјите-членки и земјите-кандидатки, особено кога станува збор за заштитата и третманот на националните малцинства и унапредувањето на нивните права.
Во декларацијата се поставува и прашањето за невклучувањето на македонски претставник во Националниот совет за соработка за етнички и интеграциски прашања во Бугарија. Според Европската слободна алијанса, конечно треба да биде вклучена и претставена во институционалните тела што се занимаваат со етнички и интеграциски прашања.
Најдиректното барање во документот е Бугарија формално да се извини за злосторствата извршени врз македонското малцинство за време на комунистичките години. Ова извинување, според ЕФА, треба да ги признае страдањата на илјадници Македонци кои биле тепани, насилно раселени, понижувани, казнувани, затворани и убивани поради изразување на својот етнички идентитет и поради спротивставување на политиката за денационализација на Бугарија.
Со оваа декларација, прашањето на Македонците во Бугарија уште еднаш се поставува како европско прашање за човекови права, слобода на здружување, заштита на малцинствата и институционална одговорност на земја-членка на Европската Унија.
Подготвено од А.Ѓ.
About Author
