25.03.2026 Скопје
САД изработија план од 15 точки со цел да помогнат во завршување на војната со Иран, велат лица запознаени со прашањето, што укажува на зголемената итност во администрацијата на Доналд Трамп да се стави крај на конфликтот додека економските последици растат.
Американскиот претседател притиска за разговори со Иран во обид да се запре борбата. Но, тие напори се неизвесни, особено структурата на преговорите, како и тоа кои ирански претставници би учествувале и како би изгледал евентуалниот договор.
Планот му е доставен на Иран преку Пакистан, изјави едно од лицата, кое сакаше да остане анонимно. Деталите од предлогот со 15 точки остануваат нејасни, иако Трамп јавно посочи дека секој договор би морал да вклучува забрана Иран некогаш да поседува нуклеарно оружје или да збогатува радиоактивен материјал за цивилни цели.
Американски весник прв објави за постоењето на документот. Белата куќа доцна во вторникот навечер не одговори веднаш на барањето за коментар.
Откако се закани со напади врз иранската енергетска инфраструктура, Трамп во понеделникот изјави дека ги одложува за пет дена за да се даде време за преговори, повикувајќи се на „значајни точки на согласност“ со Иран.
Цената на нафтата падна, а акциите пораснаа поради оптимизмот дека дипломатски напори би можеле да го решат речиси едномесечниот конфликт на Блискиот Исток.
Брент падна за дури 7 отсто, на околу 97 долари за барел, додека Вест Тексас беше близу 88 долари. Индексот на доларот се намали за 0,1 отсто, додека обврзниците во Австралија и Нов Зеланд пораснаа заедно со американските државни обврзници. Фјучерсите на берзанскиот индекс S&P 500 се зголемија за 0,5 отсто, поттикнати од извештаите за напори за прекин на огнот.
И покрај сигналите од Вашингтон, Иран и Израел не покажуваат знаци на намалување на конфликтот. Не е веднаш јасно дали Израел, кој соработува со САД во координираните напади што започнаа на 28 февруари, се согласил со ваквиот пристап. Израелските власти истакнуваат дека ќе продолжат со нападите врз Иран, иако Трамп тврди дека се водат разговори за ставање крај на конфликтот.
Техеран, во меѓувреме, сигнализира мала подготвеност за компромис. Во средата, иранските вооружени сили се надоврзаа на низата пораки во кои се исклучува можноста за разговори за прекин на огнот со администрацијата на Трамп.
„Нивото на вашите внатрешни конфликти достигна точка во која преговарате сами со себе“, се наведува во соопштението, според државната телевизија ИРИБ. Во него се додава дека Иран нема да дозволи пазарните цени на нафтата и енергијата да се вратат на претходните нивоа сè додека сите закани кон земјата целосно не бидат отстранети.
Специјалните пратеници Стив Виткоф и Џаред Кушнер, како и државниот секретар Марко Рубио се вклучени во она што Трамп го опишува како активни преговори, без притоа јасно да прецизира со кого САД разговараат. Пакистан, во меѓувреме, понуди да посредува.
Но администрацијата на Трамп истовремено распореди илјадници војници од копнените сили и маринците на Блискиот Исток додека ги разгледува опциите за да го намали притисокот на Иран врз Ормускиот теснец, клучен поморски коридор за транспорт на нафта и гас.
За време на својот прв мандат, Трамп ги повлече САД од меѓународниот договор за иранската нуклеарна програма, постигнат во времето на претседателот Барак Обама. Сепак, разговорите што сега се водат отвораат можност за уште еден долг процес на преговори што би можел да заврши со сличен договор.
Претседателот во вторникот се пофали дека САД се во „добра преговарачка позиција“, по неколкунеделните напади за кои вели дека уништиле ирански ракети, системи за лансирање и бродови.
Но, во САД и во светот конфликтот доведе до нагло зголемување на цените на нафтата, гасот и други производи, бидејќи трговските танкери избегнуваат да минуваат низ Ормускиот теснец, а нападите на Иран ги оштетуваат рафинериската и гасно-преработувачката инфраструктура во регионот. Од почетокот на конфликтот само неколку танкери поминале низ теснецот.
Подготвено од М.Д.
About Author
