19.03.2026 Скопје
Војната во Украина, кризите на Блискиот Исток и слабата европска реакција повторно го враќаат Западен Балкан во центарот на безбедносната мапа. Прашањето веќе не е само проширување, туку и тоа колку Европа навистина може да го заштити сопствениот простор.
Западен Балкан денес сè потешко може да се третира како споредно европско прашање. Во анализа објавена на 19 март, д-р Орхан Драгаш оценува дека регионот станува „втор фронт“ на европската безбедност, не затоа што таму се води класична војна, туку затоа што преку него се прекршуваат политички влијанија, дезинформации, логистички мрежи и безбедносни ризици што директно ја допираат Европа. Во време кога ЕУ истовремено се обидува да одговори на Украина, Блискиот Исток и внатрешните поделби, Западен Балкан повторно излегува од сенка.
Регион што повеќе не може да чека „бавна Европа“
Основната теза на анализата е јасна: Европа предолго го третираше Западен Балкан како бавно прашање на проширување, што треба да се решава со поглавја, процедури и долги бирократски циклуси. Според авторот, тој пристап веќе не одговара на новата реалност. Војната во Украина ја смени безбедносната архитектура на континентот, а кризите на Блискиот Исток дополнително ги притискаат енергетските и трговските текови. Токму меѓу тие два притисоци се наоѓа регионот.
Во таа рамка, Западен Балкан не се појавува како маргинална тема, туку како тест за способноста на Европската унија да го држи стабилен сопствениот двор. Ако ЕУ продолжи да го остава регионот во сива институционална зона, просторот лесно може да биде исполнет со туѓи влијанија, политички маневри и безбедносни ризици.
Сива зона меѓу ЕУ и надворешните влијанија
Во текстот, регионот се опишува како оперативна сива зона меѓу Европската унија и актери што сакаат да проектираат политичко, информатичко и безбедносно влијание во Европа. Тоа не се прави само со груба сила, туку и преку координирани информациски операции, финансиски мрежи, логистички текови и политички притисоци што се движат надвор од формалната европска рамка.
Авторот тврди дека токму институционалната недовршеност на регионот го прави ранлив. Кога земји што се економски врзани со Европа не се целосно вклучени во нејзиниот безбедносен систем, тие полесно стануваат простор низ кој можат да минуваат влијанија што ја поткопуваат довербата во институциите и ја држат политичката сцена во постојана криза.
Информациската војна одамна не е апстракција
Еден од посилните делови во анализата е тврдењето дека современите операции на влијание не се спроведуваат со тенкови, туку преку удари врз довербата. Се посочува дека во 2025 година европски безбедносни служби откриле координирани операции што комбинирале сајбер напади, финансиски текови и агресивни кампањи на дезинформација, вклучително и напади врз медиумски платформи и ширење на наративи за слабоста и распаѓањето на ЕУ.
Токму тука Западен Балкан станува чувствителен. Кога еден регион е политички кревок, институционално недоизграден и географски важен, тој полесно се претвора во канал преку кој се води невидлив конфликт. Нападите врз довербата тешко се мерат, но нивниот ефект е јасен: парализирани општества, заморена јавност и ослабена Европа одвнатре.
Европа веќе нема луксуз да одложува
Поентата не е само во тоа дали Балканот е нестабилен, туку зошто таа нестабилност денес има поголема тежина од порано. Ако Европа истовремено треба да управува со војната во Украина, со кризите на Блискиот Исток и со политичките турбуленции на Балканот, нејзиниот капацитет за долгорочно стратешко дејствување се намалува. Во таа смисла, регионот не е одделен проблем, туку дел од пошироката безбедносна равенка на континентот.
Оваа теза е важна и за РС Македонија. Кога Западен Балкан се опишува како сива зона, тоа не е само геополитички израз. Тоа е предупредување дека бавноста на европските одлуки веќе не е само фрустрација за кандидатите, туку и безбедносен ризик за самата Европа.
Завршната порака на анализата е дека во свет каде што кризите се развиваат за месеци, а не за децении, европската бавност веќе не е само политички проблем. Таа станува безбедносен проблем. Ако просторот меѓу Јадранското, Дунав и Егејското Море остане надвор од стабилен европски систем, ќе продолжи да произведува нестабилност што нема да остане локална.
Тоа не значи дека секоја теза од анализата треба некритички да се прифати, особено кога станува збор за пошироки геополитички проценки. Но пораката е доволно јасна за да не се игнорира: Западен Балкан повеќе не може да се гледа само како чекална за ЕУ. Прашањето е дали Европа конечно ќе почне да го третира регионот како дел од сопствената безбедност, а не само како недовршено проширување.
Подготвено од М.Д.
About Author
