18.03.2026 Скопје
Бугарските европратеници поднесоа стотина амандмани на извештајот за РС Македонија, барајќи дополнителни услови за пристапниот процес. Известувачот Томас Вајц иницираше правно разјаснување на билатералниот протокол, обидувајќи се да ги заштити македонскиот јазик и идентитет од политизација, додека се отвора дебата за промена на правилата за одлучување во Европската Унија.
Амандманска офанзива од Софија
Бугарските претставници во Европскиот парламент (ЕП) поднесоа околу 100 амандмани на нацрт-извештајот за напредокот на РС Македонија, што претставува речиси една третина од вкупниот број предложени измени. Овој потег јасно укажува на стратегијата на Софија за проширување на листата на барања кон Скопје, надвор од рамките на уставните измени. Клучните барања вклучуваат:
Ревизија на Законот за здруженија и фондации во однос на бугарските културни клубови.
Воведување на терминот „модерен македонски јазик“ во европските документи.
Вклучување на историските учебници и работата на Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања како директен услов за преговорите.
Построги механизми за заштита на бугарското малцинство и санкционирање на говорот на омраза.
Овие барања се обид да се редефинираат преговарачките услови утврдени во Заклучоците на Советот на ЕУ од јули 2022 година.
Иницијативата на Томас Вајц за правна јасност
Известувачот за РС Македонија, Томас Вајц, презеде невообичаен чекор со барање до правната служба на Европскиот совет итно да ги разјасни двосмисленостите околу правниот статус на вториот билатерален протокол. Вајц се обидува да спречи овој документ да стане „подвижна цел“ за дополнителни условувања. Во своите амандмани, тој нагласува:
Дека извештајот на Европскиот парламент не смее да го прејудицира научниот дискурс за потеклото на македонскиот јазик и идентитет.
Дека напредокот на земјата мора да остане заснован на Копенхашките критериуми и сопствените заслуги.
Потребата од поактивна улога на европските институции во деблокадата на пристапниот пат.
Овој пристап на Вајц е обид да се заштити интегритетот на преговарачката рамка од билатерализација на процесот.
Реформа на процесот на одлучување
Во обид да се надмине блокадата предизвикана од принципот на едногласност, Томас Вајц предложи воведување на квалификувано мнозинство при отворањето и затворањето на преговарачките поглавја. Оваа идеја, иако е дел од пошироката дебата за реформи во Европската Унија, наидува на отпор кај дел од европратениците кои инсистираат на стриктно исполнување на сите услови.
Оваа динамика дефинитивно покажува дека РС Македонија стана полигон за тестирање на нови модели на постепена интеграција, каде што земјите-кандидати би добиле пристап до одредени политики и единствениот пазар на ЕУ пред полноправното членство. Сепак, ваквите предлози се соочуваат со скептицизам од политичките групи како Националниот собир на Франција, предводен од Жордан Бардела, кои се противат на проширувањето.
Анализата на амандманите покажува дека Бугарија ги користи внатрешните политички слабости на РС Македонија, како што се прашањата за владеењето на правото и борбата против корупцијата, за да го оправда своето инсистирање на дополнителни гаранции. Со синхронизираниот настап во Брисел, бугарските европратеници се обидуваат да ја префрлат тежишната точка на преговорите од политичките критериуми кон историските и идентитетските прашања. Оваа стратегија создава ризик од долгорочна стагнација, бидејќи барањата за „мерливи резултати“ од историската комисија се тешко остварливи во кратки рокови. Иако шансите за усвојување на сите бугарски амандмани во Комисијата за надворешна политика (АФЕТ) се мали, нивното поднесување јасно ја сигнализира намерата за постојано проблематизирање на статусот на РС Македонија во европските институции.
Подготвено од М.Д.
About Author
