17.03.2026 Скопје
Европа во понеделник испрати јасна порака до Доналд Трамп: нема да учествува во обезбедувањето на Ормутскиот теснец. Министрите за надворешни работи од 27-те земји-членки се собраа во Брисел за да разговараат за повикот на американскиот претседател до европските земји да помогнат во обезбедувањето на клучниот воден пат, кој Иран го блокираше како одмазда за воздушните напади на САД и Израел.
По неколку часа разговори зад затворени врати, европските дипломати ја отфрлија идејата за проширување на поморската мисија на ЕУ „Аспидес“ и заклучија дека тоа е американски проблем што Вашингтон мора сам да го реши.
Шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, по состанокот изјави дека иако постои „јасна желба“ за зајакнување на поморската мисија на ЕУ на Блискиот Исток, „нема волја за промена на мандатот“ за испраќање воени бродови во теснецот.
„Европа нема интерес за бесконечна војна. Ова не е европска војна, но европските интереси се директно изложени на ризик“, рече Калас. „Земјите-членки не покажаа волја да го прошират мандатот на Ормутскиот теснец. Никој не сака активно да влезе во оваа војна“, повтори таа.
Притисокот и разочарувањето на Трамп
Трамп за време на викендот изјави дека би било „многу лошо за иднината на НАТО“ доколку европските земји не одговорат на неговиот повик. Тој објави на социјалните мрежи дека е во контакт со седум земји за обезбедување на теснецот, но не прецизираше кои.
Тој во понеделник им изјави на новинарите дека е уверен дека Франција ќе им помогне на Соединетите Американски Држави. „Мислам дека ќе им помогнат. Разговарав со него вчера“, рече американскиот претседател, осврнувајќи се на неговиот француски колега Емануел Макрон. Но, тој додаде дека „не е задоволен“ од одговорот на Велика Британија и дека е „многу изненаден“ откако премиерот Кир Стармер рече дека нема да биде вовлечен во „поширока војна“ околу Иран.
Иако Трамп инсистираше дека Америка „нема потреба од никој“ и дека е „најсилната нација во светот“, неговото барање беше тест за солидарност во време кога блокадата на теснецот од страна на Иран ги зголемува цените на нафтата. „Со години велам дека тие нема да бидат таму ако некогаш ни бидат потребни“, рече американскиот претседател.
Остри пораки од Берлин и Луксембург
„Американците, заедно со Израелците, го избраа овој пат“, рече германскиот министер за одбрана Борис Писториус, додавајќи дека примарна одговорност на Германија е да ја брани територијата на НАТО. „Ние не ја започнавме оваа војна“, нагласи тој.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц, исто така, ја отфрли идејата Берлин да се вклучи во конфликтот, кој избувна откако САД и Израел извршија напади врз Техеран на 28 февруари и го убија врховниот лидер на Иран. „НАТО е одбранбен сојуз, а не интервенционистички. Затоа НАТО воопшто нема место тука“, рече Мерц, додавајќи во очигледна критика кон Трамп: „Се надевам дека во рамките на Алијансата ќе се однесуваме едни кон други со должно почитување“.
Вицепремиерот на Луксембург, Ксавиер Бетел, беше уште поостар, велејќи дека неговата земја нема да прифати „уцена“ од Вашингтон. „Не барајте од нас да испратиме војска“, им рече Бетел на новинарите во Брисел.
НАТО стои настрана
Американскиот амбасадор во НАТО, Метју Витакер, го повтори повикот на Трамп, нагласувајќи дека безбедноста на Ормутскиот теснец е во интерес и на Европа, со оглед на увозот на нафта од регионот. „Трамп е апсолутно во право кога вели дека нашите сојузници треба да се заложат и да ни помогнат и да ги поддржат нашите напори“, додаде Витакер.
Ормутскиот теснец, низ кој минува околу една петтина од светската нафта, останува практично затворен поради иранските закани, што предизвика цената на барел нафта да надмине 100 долари минатата недела.
Сепак, целосна мисија на НАТО во Иран засега е малку веројатна, според четворица дипломати од алијансата. Тие веруваат дека таквата мисија нема да добие едногласна поддршка и нејзиниот придонес би бил мал.
Двајца дипломати, исто така, потврдија дека САД сè уште формално не побарале поддршка во рамките на Алијансата. „Некои сојузници едноставно нема да бидат склони да се вклучат. Освен тоа, тоа не е директна област на одговорност за НАТО“, рече еден од дипломатите.
Лидерите на ЕУ се состануваат на самит во четврток, а во првичниот нацрт-заклучоци се вели дека тие ќе повикаат на „деескалација и максимална воздржаност“ во Иран и во регионот како целина.
Подготвено од М.Д.
About Author
