05.03.2026 Скопје
Откако Иран објави затворање на Ормутскиот теснец поради ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток, цените на суровата нафта и природниот гас нагло пораснаа, а европските престолнини се обидуваат да го ублажат ударот врз енергетските пазари.
Ормутскиот теснец, кој се наоѓа помеѓу Персискиот и Оманскиот Залив, е еден од најважните енергетски коридори во светот. Околу 20 проценти од глобалното производство на нафта минува низ овој тесен поморски коридор, што го прави клучна точка во светската трговија со енергенси.
Иако експертите велат дека затворањето на теснецот нема целосно да го прекине снабдувањето со нафта во Европа, тие предупредуваат дека цените ќе останат високи и дека може да се очекува нестабилноста на пазарот да продолжи.
Голем број европски земји, вклучувајќи ги Италија, Шпанија, Грција, Полска и Белгија, до одреден степен зависат од увоз или рафинирање на нафта што поминува низ Ормутскиот теснец.
Според Европската Унија, најголемите добавувачи на нафта во ЕУ се Норвешка (14,6 проценти), САД (14,5 проценти) и Казахстан (12,2 проценти). Сепак, дел од увозот доаѓа и од земјите од Заливот. Саудиска Арабија учествуваше со 6,8 проценти од вкупниот увоз на ЕУ во првите девет месеци од 2025 година.
Европската комисија свика итен состанок на технички експерти за да ги разгледа последиците од новиот енергетски шок, во време кога Унијата веќе се бори со високите цени на електричната енергија и се обидува да ја зајакне својата индустриска конкурентност.
Аналитичарите проценуваат дека прекините би можеле да траат уште три до четири недели, што значи дека цените ќе останат под притисок. Во моментов, според пазарните експерти, дополнителна „премија за ризик“ од околу 15 долари за барел е вклучена во цената на нафтата.
Експертите веруваат дека стабилизацијата на пазарот е можна само ако се водат конкретни преговори меѓу САД и Иран или ако се обнови пловидбата низ теснецот.
Експертите велат дека постојат некои алтернативни рути, но ниту една не може целосно да го замени капацитетот на Ормутскиот теснец, низ кој дневно минуваат околу 20 милиони барели нафта.
Една опција е саудискиот гасовод Исток-Запад, кој може да транспортира до пет милиони барели дневно до Црвеното Море, со можност за привремено зголемување на капацитетот. Друга алтернатива е гасовод во Обединетите Арапски Емирати што го заобиколува теснецот, но неговиот капацитет е значително помал.
Дополнителна опција за некои пратки е пренасочување на танкерите околу ’Ртот Добра Надеж во Африка, што значително ги зголемува времето и трошоците за транспорт.
Во меѓувреме, бродовите сè повеќе минуваат низ Ормуз, а осигурителните компании го откажуваат покритието за воен ризик, што дополнително ја комплицира ситуацијата.
Може ли Европа да најде побезбедни извори?
Европа во голема мера се потпира на производството од Северното Море, особено од Норвешка и Обединетото Кралство, како и на испораките од САД и Западна Африка, вклучувајќи ги Нигерија и Ангола.
Северна Африка, особено Алжир и Либија, е логистички близок извор за јужна Европа, но политичката нестабилност во регионот, особено во Либија, носи дополнителни ризици.
Аналитичарите предупредуваат дека сегашната криза уште еднаш покажа колку е ранлива Европа на зависноста од фосилни горива и геополитичките тензии на Блискиот Исток.
Иако недостигот на нафта не е неизбежен, зголемувањето на цените на енергијата би можело брзо да се прелее врз цените на горивото, транспортот и храната, дополнително оптоварувајќи ги граѓаните низ цела Европа.
Подготвено од М.Д.
About Author
