16.02.2026 Скопје
На прв поглед, глобалната економија се чини дека е во состојба на вечна криза. Финансиската нестабилност, трговските војни, инфлацијата и колапсот на одредени индустрии се наслови секој ден. Сепак, економистот од Универзитетот Корнел, Ешвар Прасад, предупредува дека проблемот не е само во сегашните кризи, туку во подлабока, системска динамика што тој ја опишува како маѓепсан круг на економско и политичко влошување.
Во својата нова книга „Крвавата на пропаста: Зошто светскиот економски поредок се врти во неред“, Прасад тврди дека силите што некогаш ветуваа стабилност и просперитет – глобализацијата, меѓународните институции и технолошкиот напредок – почнаа да имаат спротивен ефект.
Глобализација и неурамнотежен раст
Глобализацијата донесе поевтини стоки и ја намали сиромаштијата во многу земји во развој. Но, придобивките не се рамномерно распределени.
Според Прасад, токму оваа нееднаквост создаде социјално незадоволство и чувство дека елитите ги присвојуваат придобивките, додека големи делови од населението се оставени зад себе.
Ова расположение отвори врата за политика на негодување и популизам во која политичарите ја префрлаат вината на „другиот“ – елити, имигранти или странски земји. Иако таквата реторика ретко ја подобрува економската состојба на граѓаните, таа ги продлабочува поделбите и ги дестабилизира политичките системи.
Слаби институции и фрагментиран свет
Меѓународните институции како што се Обединетите нации, Светската банка и ММФ се столбови на глобалната соработка со децении. Меѓутоа, денес довербата во нив опаѓа.
Соединетите Американски Држави сè повеќе ја доведуваат во прашање нивната корисност, додека земјите во развој како Кина и Индија веруваат дека институциите ги фаворизираат богатите земји. Како одговор на тоа, се создаваат паралелни финансиски и политички структури, што доведува до фрагментација, а не до соработка.
Прасад предупредува дека таквата нестабилност ја зголемува веројатноста за конфликт, не само во рамките на земјите, туку и меѓу нив.
Технологијата ги продлабочува поделбите
Иако се смета себеси за технолошки оптимист, Прасад ја истакнува и темната страна на модерните иновации.
Вештачката интелигенција и дигиталните валути можат да ја подобрат продуктивноста и да го поврзат светот, но во исто време:
-тие ја прават концентрацијата на богатство уште поизразена
-тие ја загрозуваат стабилноста на помалите национални валути
-тие ги продлабочуваат социјалните и економските тензии
Со други зборови, технологијата може да го забрза токму негативниот циклус што се обидува да го реши.
Дали постои излез од маѓепсаниот круг?
И покрај мрачната дијагноза, Прасад не се откажува од надежта. Тој гледа излез во три клучни чекори:
Пошироко разбирање на општото добро. Граѓаните мора да размислуваат не само како членови на една нација, туку и како членови на глобална заедница.
Одговорно лидерство што оди подалеку од краткорочните политички интереси.
Реконструкција и зајакнување на институциите што можат повторно да воспостават доверба и соработка.
Сепак, тој самиот признава дека ова е тежок и долгорочен процес.
Пораката од анализата на Прасад не е само песимистичка прогноза, туку предупредување: светот не е во една криза, туку во меѓусебно поврзан систем на економски, политички и технолошки тензии.
Дали овој циклус ќе биде прекинат или продлабочен ќе зависи од способноста на општествата да ја обноват довербата, рамнотежата и заедничката визија за иднината.
Подготвено од М.Д.
About Author
