16.02.2026 Скопје
Иран е подготвен да разгледа одредени отстапки за да се постигне нов нуклеарен договор со САД, но само ако Вашингтон покаже подготвеност да разговара за укинување на санкциите, изјави во Техеран иранскиот заменик-министер за надворешни работи, Маџид Тахт-Раванчи .
Американските претставници долго време велат дека Техеран ги одложува преговорите. Американскиот државен секретар Марко Рубио во саботата изјави дека претседателот Доналд Трамп сака да постигне договор, но нагласи дека е „многу тешко“ да се постигне тоа со Иран.
Тахт-Раванчи, сепак, нагласува дека „топката е во американскиот двор“ и дека Вашингтон мора да докаже дека навистина сака договор. „Ако се искрени, уверен сум дека можеме да продолжиме со договор“, рече тој.
Закани и тензии
Претседателот Трамп се закани со воени напади врз Иран доколку не се постигне договор за ограничување на неговата нуклеарна програма, додека САД го зголемуваат своето воено присуство во регионот. Сето ова доаѓа по насилното задушување на антивладините протести во Иран минатиот месец, во кои, според групите за човекови права, беа убиени илјадници луѓе.
Иран и САД одржаа индиректни разговори во Оман на почетокот на февруари. Тахт-Раванчи потврди дека нова рунда разговори е закажана за вторник во Женева и рече дека разговорите досега биле „во голема мера позитивни“, но дека е прерано да се извлекуваат заклучоци. Самиот Трамп претходно ги опиша како позитивни.
Ураниум и санкции
Иран понуди да го разреди збогатениот ураниум до 60 проценти, ниво блиску до потребното за производство на нуклеарно оружје и дополнително ги разгоре сомневањата на Западот дека Техеран се движи кон развој на бомба – нешто што иранските власти упорно го негираат.
„Подготвени сме да разговараме за ова и за други прашања поврзани со нашата програма, доколку тие се подготвени да разговараат за санкции“, рече Тахт-Раванчи, без да прецизира дали тоа би значело укинување на сите или само на дел од санкциите.
На прашањето дали Иран би се согласил да извезува повеќе од 400 килограми високо збогатен ураниум од земјата, како што направи во договорот од 2015 година, тој одговори дека „прерано е да се каже како ќе се развиваат преговорите“. За потсетување, Русија зеде над 11.000 килограми ниско збогатен ураниум како дел од договорот од 2015 година и наводно е подготвена повторно да прифати таков материјал.
Претходно во медиумите имаше сугестии дека Иран привремено треба да го суспендира збогатувањето на ураниум.
Фокусирајте се исклучиво на нуклеарното прашање
Едно од клучните барања на Техеран е преговорите да се фокусираат исклучиво на нуклеарната програма. Тахт-Раванчи тврди дека и Американците разбрале дека ова е предуслов за постигнување договор.
Иран го смета барањето за целосно запирање на збогатувањето на ураниум – таканареченото „нулто ниво“ – за неприфатливо и спротивно на неговите права според Договорот за неширење на нуклеарно оружје. „Прашањето за нулто збогатување повеќе не е на маса“, рече тој, спротивставувајќи се на изјавата на Трамп во петокот дека САД „не сакаат никакво збогатување.
Техеран, исто така, одбива да разговара за својата програма за балистички ракети, клучно израелско барање и дел од поширокиот притисок на САД. „Кога бевме нападнати од Израелците и Американците, нашите ракети нè заштитија. Како можевме да се согласиме да се откажеме од нашите одбранбени капацитети?“, нагласи тој.
Обвинувања и недоверба
Рубио го вклучи и односот на иранските власти кон сопствените граѓани меѓу условите за договорот. Тахт-Раванчи ги критикуваше пораките на Трамп до демонстрантите да „ги преземат институциите“ и дека „помошта е на пат“, нарекувајќи ги поттикнување на насилство. Тој повтори дека владата прави разлика помеѓу мирни протести и насилни активности, иако Би-Би-Си ја потврди автентичноста на снимката што ја покажува употребата на сила против демонстрантите.
Ирански дипломат изрази загриженост за она што тој го нарекува спротивставени пораки од Вашингтон. Додека приватните пораки, пренесени преку оманскиот министер за надворешни работи, укажуваат на интерес за мирно решение, Трамп повторно јавно ја спомена можноста за промена на режимот, велејќи дека тоа „можеби е најдоброто решение“.
Тахт-Раванчи, исто така, го доведе во прашање военото засилување на САД во регионот и предупреди дека нов конфликт би бил „трауматичен и лош за сите“. Иран постојано повторува дека ќе ги смета американските бази во регионот за легитимни цели во случај на напад.
Тие бараат отстапки од Америка.
На прашањето за повеќе од 40.000 американски војници распоредени во регионот, тој одговори дека во случај на ескалација, тоа би била „различна игра“.
Во исто време, иранските претставници интензивно разговараат со партнерите во регионот, кои, според него, речиси едногласно се залагаат за избегнување војна.
Техеран го обвинува Израел дека се обидува да ги саботира преговорите. Исто така, потсетува на минатогодишниот ненадеен израелски напад, кој доведе до 12-дневна војна и дополнително ја поткопа довербата во преговарачкиот процес.
И покрај скептицизмот од многу набљудувачи, Тахт-Раванчи вели дека Иран се упатува кон Женева со надеж дека е можен договор. „Ќе направиме сѐ што можеме, но и другата страна мора да покаже искреност“, рече тој..
Подготвено од М.Д.
About Author
