23.01.2026 Скопје
Откако претседателот Трамп го искажа својот презир кон Европа, нејзините лидери ќе се соберат во Брисел в четврток за да разгледаат што следи.
Длабочината на јазот меѓу претседателот Трамп и Европа беше целосно очигледна во средата, кога Трамп одржа говор во Давос, Швајцарија, изразувајќи го својот презир кон имиграциските политики на Европа, нејзините регулативи и нејзината тврда неподготвеност да му го даде Гренланд, за кој тој инсистира дека Америка мора да го поседува.
Со месеци, Европа бара дипломатски одговор за деескалација на кризата. Надежта за таков излез се појави доцна во среда, кога Трамп објави на Truth Social дека тој и Марк Руте, генералниот секретар на НАТО, работат на договор што би можел да го реши спорот околу Гренланд, автономна територија на Данска. Тој посочи дека тарифите што претходно се закани дека ќе им ги наметне на европските земји почнувајќи од 1 февруари повеќе нема да стапат во сила.
Но, ниту тој ниту НАТО не дадоа никакви детали за тоа како би можела да изгледа таа рамка, и нема гаранција дека таков договор ќе биде завршен. Член на данскиот парламент од Гренланд го доведе во прашање договорот во објава на социјалните мрежи, велејќи дека создал „тотална конфузија“.
Прашината сè уште не се слегна во средата вечерта. Но, едно беше јасно. Коментарите на Трамп во текот на денот нагласија колку малку заедничко имаат сега САД и Европа – долгогодишни најблиски сојузници.
„Иако можеби веќе буквално не гледаме во цевката на пиштолот врз трансатлантските односи, сè уште сме во многу нестабилна позиција“, рече Јакоб Фанк Киркегард, виш соработник во Бројгел, истражувачки институт во Брисел.
„Ние сме фундаментално во конфликт, на начин што може само да ги одрази многу различните вредности меѓу повеќето влади во Европа и администрацијата на Трамп“, додаде тој.
Европските лидери, многу од нив шокирани од заканите на Трамп да ја преземе суверената територија на ЕУ членка и сојузник на НАТО, сепак мора да се согласат што би можеле или што треба да направат ако Трамп повторно го промени својот став – и за трансатлантските односи пошироко.
Во четврток вечер, лидерите од 27-члената Европска унија ќе се соберат во Брисел за да разговараат за опасната состојба на односите на Европа со САД. Тие можеби ќе разговараат за контурите на планот на кој Трамп алудираше во својата објава на социјалните мрежи. Тие ќе дебатираат за тоа како треба да пристапат кон оваа нова и понепријателска ера, особено кога Русија сè уште води војна во Украина.
Трамп објави за време на викендот дека има намера да воведе давачки од 10 проценти за неколку европски земји кои неодамна испратија војници на Гренланд како дел од вежба на НАТО. Иако ги суспендираше тие тарифи, не е јасно дали тоа ќе трае.
Самата можност предизвика паничен бран. Европските амбасадори се состанаа на итен состанок во неделата за да разговараат за развојот на настаните, а многу европски лидери директно му се јавија на Трамп. Самитот во четврток беше свикан како одговор на заканата.
Дискусијата веројатно ќе се осврне на состојбата по собирот во Давос, вклучително и дискусијата на Руте со Трамп. Лидерите, исто така, ќе проверат што да се прави следно.
Дури и ако се реши прашањето со царините, и дури и ако се реши прашањето за Гренланд, агресивниот притисок на Трамп кон островот – и неговиот јазик за Европа во последните денови и недели – открија сериозен прекин што се формира меѓу партнерите, кој е далеку од залечен. Европа се бори со променета реалност, по децении во кои се потпираше на стабилен однос со Соединетите Држави и за трговија и за безбедност.
„Промената во меѓународниот поредок не е само сеизмичка – туку е и трајна“, изјави Урсула фон дер Лајен, претседателка на Европската комисија, во средата наутро.
Висок европски функционер, зборувајќи анонимно за да разговара за чувствителни дипломатски прашања, апелираше за малку смиреност, истакнувајќи дека Трамп неодамна се закани дека ќе санкционира секоја земја што соработува со Иран, но тоа не го сторил досега.
Лекцијата, посочи тој, е да се држи барутот на Европа сув, да не се претерува со реакција и непотребно да се ескалира со клучен сојузник и да се инсистира на дипломатија. За таа цел, тој рече дека блокот треба да биде подготвен да возврати – да има влијание – но не треба да реагира непотребно.
Европската унија веќе има подготвен список од 93 милијарди евра на американски стоки на кои е подготвена да воведе одмазднички тарифи по 6 февруари. Листата беше финализирана минатата година како одговор на претходната трговска војна на Трамп и ќе стапи на сила автоматски освен ако претставниците на ЕУ не преземат проактивни чекори за да ја суспендираат – што го прави природен прв чекор, доколку се покаже дека одмаздата е неопходна.
Трамп, исто така, ги имаше своите вообичаени остри зборови за НАТО за време на својот говор во среда, тврдејќи дека сојузниците на НАТО нема да им дојдат на помош на САД доколку бидат нападнати.
Но, единствениот пат кога Член V од договорот за НАТО, посветеноста на колективната одбрана, беше повикан беше за да им се помогне на САД откако беа нападнати на 11 септември 2001 година.
Војниците на НАТО се бореа заедно со американските војници во Авганистан една деценија, а самата Данска имаше повеќе војници кои загинаа по глава на жител во Авганистан отколку Америка.
Сепак, во Давос, Руте, генералниот секретар на НАТО, го пофали Трамп за притисокот врз земјите-членки да трошат повеќе за сопствената одбрана, што го зајакна алијансата.
На прашањето дали може да го замисли НАТО без САД, тој едноставно рече: „Не“.
САД „се убедливо најмоќната нација на планетава, а претседателот на САД е лидер на слободниот свет“, рече тој, додавајќи: „И не можете да го замислите НАТО без лидерот на слободниот свет да биде составен дел од таа организација“.
Руте, исто така, се осврна на најитното безбедносно прашање за Европејците, а тоа е руската агресија врз Украина – веднаш на границите на ЕУ – а не на леден остров на Арктикот.
„Ризикот тука е што се фокусираме, се разбира, на Гренланд, бидејќи мора да се осигураме дека тоа прашање ќе се реши на пријателски начин“, рече Руте на панел во Давос.
„Украина треба да биде наш приоритет број 1, а потоа можеме да разговараме за сите прашања, вклучително и за Гренланд“, рече тој.
Подготвено од М.Д.
About Author
