22.01.2026 Скопје
Некои сè уште веруваат дека едноставното стискање заби до крајот на претседателството на Трамп би било доволно. Европа нема да се откаже од осумдесет години трансатлантски односи, изјави минатата недела шефицата за надворешна политика на ЕУ, Естонката Каја Калас. Италијанската премиерка Џорџа Мелони сака да направи сè што е можно за да ја спаси оваа врска.
Дали треба да се дистанцираме до точка на напуштање на НАТО? Да ги затвориме американските бази? Да ги прекинеме трговските односи? Да го нападнеме „Мекдоналдс“? – праша таа провокативно.
Овие прашања сепак се поставуваат. Завчера во Давос, францускиот претседател Макрон се пожали на „ослабената институција“ на НАТО. Соочени со нападите од американскиот претседател Трамп, Европејците тивко размислуваат каква би била Алијансата без нејзиниот најголем акционер. Иако се согласија да издвојат пет отсто од својот БДП за НАТО под притисок од американскиот претседател, тие разбраа дека тоа е во нивен најдобар интерес. Во тек е трка со времето за постигнување самоодржливост во одбраната до 2030 година, рокот до кој, според неколку разузнавачки служби, би можел да се случи руски напад врз членка на НАТО. Сепак, како што покажа во минатото солидарноста на неколку сојузници, вклучително и Данска, САД имаат корист од својата улога во НАТО. Радикален прекин би можел да ги лиши од своите триесет и една база во Европа, каде што се стационирани речиси 80.000 војници – главен елемент на американската моќ.
Очекуваното намалување на оваа сила фрла сомнеж врз безбедноста на Европа. Европскиот комесар за одбрана, Андриус Кубилиус, ја оживеа долгогодишната идеја за европска армија од 100.000 војници, која би почнала наскоро, и која на крајот ќе го замени американското присуство. Тој исто така го спомена и создавањето на Европски совет за безбедност. Во меѓувреме, Урсула фон дер Лајен подготвува нова европска безбедносна стратегија и ја нагласува потребата да станеме „воена сила“.
За една година, направивме повеќе за нашата одбрана отколку во неколку децении претходно – истакнува таа. И важноста на намалувањето на зависноста од американската воена опрема, како што се авионите Ф-35 што неодамна ги нарача Копенхаген – авиони што можат да бидат приземјени од далечина доколку Вашингтон смета дека е потребно – станува сè појасна.
– Притисокот врз европската безбедност е многу интензивен. Бродот се преориентира без да се судри со ледениот брег. Мораме да забрзаме и да се консолидираме, преземајќи ги сите потребни мерки за да ја одржиме линијата – признава еден дипломат.
Европејците имаат средства за промена на курсот, но ризикуваат да бидат спречени од сопствените идеолошки предрасуди. Притисокот од Трамп и културолошката војна што ја води неговата администрација можат да се трансформираат во можности за Стариот Континент.
Европа е посилна отколку што изгледа; би било добро да се признае тоа – неодамна тврдеше еден нордиски шеф на влада во Брисел. Целосно зависи од Европа да го забрза напредокот во технолошкиот суверенитет, пазарите на капитал и ревитализацијата на единствениот пазар. Соочена со повторното оживување на империјализмот, Европската Унија се гледа себеси како последен бастион на мултилатерализмот. По потпишувањето на контроверзниот договор со земјите од Меркосур, таа преговара на сите фронтови – со Индија, Обединетите Арапски Емирати, Австралија и со повеќето земји од Југоисточна Азија – надевајќи се дека ќе ги компензира тешкотиите со својот примарен пазар, Соединетите Американски Држави.
Подготвено од М.Д.
About Author
