12.01.2026 Скопје
Во протестите во Иран се убиени повеќе од 500 луѓе, соопшти група за човекови права на 11 јануари, што е драматично зголемување на бројката во однос на претходните извештаи од неделата изутрина.
Групата за човекови права со седиште во САД, ХРАНА, соопшти дека ја потврдила смртта на 490 демонстранти и 48 припадници на безбедносните сили, а повеќе од 10.600 лица се уапсени.
Иран не даде официјален број, а светските агенции и големите медиуми не се во можност независно да ги потврдат бројките.
Доналд Трамп треба да биде информиран од неговите претставници на 13 јануари за опциите во врска со Иран, вклучувајќи воени напади, користење тајно кибер оружје, проширување на санкциите и обезбедување онлајн помош на антивладини извори.
Претседателот на иранскиот парламент, Мохамед Бакер Калибаф, говорејќи во парламентот на 11 јануари, ги предупреди Соединетите Држави против „погрешна пресметка“.
„Да бидеме јасни: во случај на напад врз Иран, окупираните територии (Израел), како и сите американски бази и бродови, ќе бидат наша легитимна цел“, рече Калибаф, поранешен командант во иранската елитна Револуционерна гарда.
Протокот на информации од Иран е попречен од прекинот на интернетот од 8 јануари.
Снимките објавени на социјалните медиуми на 10 јануари од Техеран покажаа големи толпи како маршираат по улица ноќе, плескајќи и скандирајќи. Толпата „нема крај ни почеток“, се слуша како вели еден човек.
На снимки од североисточниот град Машхад, може да се види чад како се извишува кон ноќното небо од пожари на улицата, маскирани демонстранти и улица расфрлана со остатоци, покажа друго видео објавено на 10 јануари. Можеа да се слушнат експлозии.
Државната телевизија емитуваше снимки од десетици вреќи со тела на земја во канцеларијата на мртовечникот во Техеран на 11 јануари, велејќи дека мртвите се жртви на настани предизвикани од „вооружени терористи“.
Три израелски извори, кои беа присутни на израелските безбедносни консултации во текот на викендот, рекоа дека Израел е во состојба на висока готовност за можноста за каква било интервенција на САД.
Израелски воен претставник рече дека протестите се внатрешно иранско прашање, но израелската војска ги следи случувањата и е подготвена да одговори „со сила доколку е потребно“.
Израел и Иран водеа 12-дневна војна во јуни минатата година, на која накратко се придружија и САД со напад врз клучни нуклеарни инсталации. Иран возврати со испукување ракети кон Израел и американска воздухопловна база во Катар.
Иако иранските власти ги издржаа претходните протести, најновите се одвиваа додека Техеран сè уште се опоравува од минатогодишната војна и со неговата регионална позиција ослабена од ударите врз сојузниците како што е либанскиот Хезболах по нападите предводени од Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година.
Иранскиот реформистички претседател Масуд Пезешкијан го заостри тонот и во телевизиско интервју рече дека Израел и САД ја осмислуваат дестабилизацијата и дека непријателите на Иран донеле „терористи… кои палат џамии… напаѓаат банки и јавен имот“.
„Семејства, ве молам: не дозволувајте вашите мали деца да се приклучат на бунтовниците и терористите кои обезглавуваат луѓе и убиваат други“, рече тој, додавајќи дека владата е подготвена да го слушне народот и да ги реши економските проблеми.
Генералниот обвинител на Иран, Мохамед Мовахеди Азад, вчера изјави дека судските постапки против демонстрантите ќе бидат спроведени „без попустливост, милост или смирување“.
„Обвиненијата против сите бунтовници се исти“, рече Мовахеди Азад. „Без разлика дали се работи за лица кои им помогнале на бунтовниците и терористите во уништувањето и оштетувањето на јавната безбедност и имотот, или за платеници кои се вооружиле и предизвикале страв и терор кај граѓаните“.
Генералниот обвинител рече дека „сите криминалци се непријатели во ова прашање“.
Обвинителот на Техеран во петокот изјави дека актите на вандализам насочени кон јавна сопственост ќе се сметаат за „мохаребе“, што се преведува како „водење војна против Бога“. Казната за мохаребе вклучува егзекуција.
Алан Ејр, поранешен американски дипломат и експерт за Иран, смета дека е малку веројатно протестите да го соборат владејачкиот естаблишмент во Иран.
„Мислам дека е поверојатно дека тој на крајот ќе ги смири овие протести, но од процесот ќе излезе многу послаб“, изјави тој, истакнувајќи дека владејачката елита на Иран сè уште изгледа кохезивна и дека нема организирана опозиција.
Иранската државна телевизија емитуваше погребни поворки во западните градови како што се Гачсаран и Јасуџ за безбедносните лица убиени во протестите.
Државната телевизија соопшти дека 30 припадници на безбедносните сили ќе бидат погребани во централниот град Исфахан, а дека уште шестмина биле убиени од „бунтовници“ во Керманшах на запад.
Трамп во објава на социјалните мрежи на 10 јануари, рече: „Иран гледа кон СЛОБОДАТА, можеби како никогаш досега. САД се подготвени да помогнат!!!“
Во телефонски разговор на 10 јануари, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и американскиот државен секретар Марко Рубио разговараа за „можноста за интервенција на САД во Иран“, според израелски извор присутен на разговорот.
Реза Пахлави, протераниот син на последниот шах на Иран и истакнат глас во фрагментираната опозиција, рече дека Трамп ја забележал „неописливата храброст“ на Иранците. „Не напуштајте ги улиците“, напиша Пахлави, кој живее во САД, на Икс.
Меријам Раџави, новоизбрана претседателка на Националниот совет за отпор на Иран, иранска опозициска група со седиште во Париз, напиша на Икс дека луѓето во Иран „презедоа контрола врз јавните простори и го преобликуваа политичкиот пејзаж на Иран“.
Нејзината група, позната и како Муџахедини-е-Калк (МЕК), се приклучи на револуцијата во 1979 година, но подоцна се отцепи од владејачките свештеници и се бореше против нив за време на иранско-ирачката војна во 1980-тите.
Нетанјаху, зборувајќи за време на состанокот на кабинетот, рече дека Израел внимателно ги следи случувањата. „Сите се надеваме дека персиската нација наскоро ќе биде ослободена од јаремот на тиранијата“, рече тој.
Подготвено од М.Д.
About Author
