09.12.2025 Скопје
Леснотијата со која создаваме нови врски – без разлика дали учиме јазик или нова вештина – се менува низ животот. Но, научниците веќе покажуваат колку се драматични и природни овие промени. Според студија на Универзитетот во Кембриџ, четири се пресвртници во развојот на човечкиот мозок. На возраст од 32, 66 и 83 години. Ова се моментите кога се случуваат промени во развојот на мозокот.
Алекса Мосули, истражувачки соработник во Кембриџ и главен автор на студијата, открива дека развојот на мозокот не е линеарен процес. Според неа, во различни фази од нашиот развој, тој е програмиран да прави различни работи. За прецизно да ги откријат овие податоци, научниците анализираа скенирања на мозокот на речиси 4.000 луѓе.
Од 0 до 9 години – како се препрограмира мозокот
Раното детство често се смета за период на брзо учење, но е утврдено дека мозокот всушност станува помалку ефикасен во овој период како што секоја година напредува. Меѓу раѓањето и деветтата година, бројот на врски што им овозможуваат на невроните да пренесуваат сигнали се намалува со возраста. Само најактивните од нив преживуваат, при што се одвива процес на кастрење кој ја оптимизира мозочната мрежа. Едноставно кажано, во овој период, детето најбрзо може да развие когнитивни способности, навики за учење, читање и пишување.
На 32 години – мозокот достигнува највисока ефикасност
До почетокот на 30-тите, мозокот достигнува период на врвна ефикасност, при што неговите области користат најдиректни комуникациски патишта. Белата материја продолжува да се зголемува, а врските следат најефикасни патишта. Најизненадувачкото е што адолесценцијата трае многу подолго отколку што обично замислуваме. Фазата во која мозокот формира и усовршува врски трае до околу 32 години.
Но, станува збор за ефикасноста на мозокот во создавањето врски, а не за однесувањето, рече Мусли. Во споредба со многу други цицачи, на луѓето им треба многу подолго време да стигнат до адолесценција. Токму бавниот развој и врвот на нашиот капацитет се причината зошто создаваме подлабоки и покомплексни врски од другите видови.
Од 32 до 66 години – потврда на интелигенцијата
Зрелоста го означува најдолгиот и најстабилен период на развој на мозокот. Истражувачите открија дека во тие три децении немало големи промени во структурните прилагодувања. Има промени, но нема никој што навистина се истакнува. Наместо тоа, патиштата за комуникација се одржуваат стабилни. Други студии покажале дека личноста и интелигенцијата се воспоставуваат во овој период.
Рано стареење 66 – 83 години – како се нарушуваат врските во мозокот
По 66-та година, мозокот почнува да старее и деградира побрзо во раните фази на стареење. Како резултат, различни делови од него почнуваат да работат помалку ефикасно. Секако, тоа не значи дека сме глупави. Само ни треба повеќе време да впиеме нови информации.
Од 83 до 90 години – кога мозочната мрежа е фрагментирана
Во последната фаза, комуникациската мрежа на мозокот станува уште пофрагментирана. Мусли ја споредува доцната стареечка фаза со автобуски линии: Некои автобуси престануваат да сообраќаат, па патувањата што порано бараа една директна линија сега бараат повеќе префрлувања.
“Она што го сомневаме е дека има намалување на поврзаноста и потенцијално помалку врски,” вели Маусли. “Значи, за да се добие информација преку мозокот преку структурните врски, одредени региони стануваат многу важни за овој процес.”
Сите овие толкувања на научниците не треба да се сметаат за прецизни пресвртници. Нема одеднаш да почувствуваме забележлива когнитивна промена на нашиот 66-ти роденден. Овие возрасти можат да служат како корисни водичи за подобро разбирање на тоа кои мозочни врски се зајакнуваат или ослабуваат во секоја фаза и како овие промени се поврзани со учењето, личноста и менталното здравје.
Подготвено од М.Д.
About Author
