12.11.2025 Скопје
Марија Захарова, портпаролка на Министерството за надворешни работи на Русија, одговарајќи на прашањето за неодамнешната изјава на српскиот претседател дека купувачите на муниција произведена во Србија можат да прават што сакаат со неа, рече дека кога чита интервјуа со српскиот претседател, честопати се прашува дали постои само еден Вучиќ. По оваа остра изјава и негативниот извештај на ЕК, се поставува прашањето: дали Вучиќ ја губи поддршката од своите клучни сојузници?
Кога ги читам сите овие интервјуа на претседателот на Србија, се прашувам дали навистина постои еден претседател Вучиќ. Бидејќи се добива впечаток дека овие интервјуа ги даваат различни луѓе. Некои интервјуа, некои изјави ги слушаме кога е во Москва, а други изјави слушаме кога дава интервјуа од други географски точки. А сега зборувам само за јавната сфера. Не знам, можеби медиумите нешто извртеле, но тогаш треба да има некакво појаснување од надлежната прес-служба, прес-службата на претседателот на Србија, која треба да разјасни дали сè е правилно цитирано во ова интервју – рече Захарова.
Захарова рече дека постојано добивале ветувања од раководството на Србија дека извозот на српска муниција е под строга контрола и дека оваа муниција нема да биде испорачана во Украина, потсетувајќи дека тие војници припаѓале на вооружените сили кои постојано им доаѓале на помош на српскиот народ.
Вучиќ рече дека можел да одговори на она што го нарече непристојна изјава на портпаролката на руското Министерство за надворешни работи, но дека нема да го стори тоа. Тој истакна дека намерно чекал ден и половина пред да реагира, бидејќи како претседател мора да биде воздржан и да не реагира импулсивно.
Министерството за надворешни работи на Србија соопшти дека е изненадено од изјавите на Марија Захарова, потсетувајќи дека не е прв пат таа да користи реторика што не ги одразува добрите односи меѓу двете земји. Државната секретарка Невена Јовановиќ истакна дека Србија не испорачува оружје на страните во конфликт, дека е суверена и независна земја што донесува одлуки во согласност со сопствените интереси и додаде дека Белград очекува пријателските земји да го почитуваат тоа.
Србија, заедно со Белорусија, е единствената европска земја што не воведе санкции кон Русија по почетокот на војната во Украина во февруари 2022 година, за што ЕУ неколкупати ја критикуваше Србија, наведувајќи дека напредокот на патот на европската интеграција директно зависи од усогласувањето на надворешната и безбедносната политика на земјите-кандидатки со Унијата.
Нашите соговорници сметаат дека односите меѓу Србија и Русија повеќе не се темелат на искрен сојуз, туку на интереси и притисоци, додавајќи дека Москва го користи своето влијание за да ги постигне сопствените цели, додека Белград се обидува да балансира меѓу Истокот и Западот, што го отежнува одржувањето на рамнотежа.
Димитрије Милиќ од „Нов трет пат“ оценува дека Русија, како најпопуларна странска земја меѓу граѓаните на Србија, ја користи таа популарност за да ги постигне своите надворешнополитички цели, без разлика дали ја поддржува владата со пофалби или ја притиска со критики, со што испраќа порака дека очекува отстапки, како оние во областа на енергетиката или извозот на оружје во Украина.
Тој додава дека односите со Европската Унија се покомплицирани, бидејќи критиките од Брисел обично значат дека од Србија се очекува да го промени курсот или да спроведе видливи реформи.
Доколку владата успее да спроведе дел од реформите и направи одредени отстапувања од Русија, а со тоа покаже дека стрелката на графиконот повторно оди нагоре, а не надолу, расположението може да се промени. Затоа не би рекол дека има губење на поддршката бидејќи двете страни сакаат некои отстапки за себе и не се задоволни од моменталниот статус во српската надворешна политика – објаснува тој.
Наим Лео Бешири, директор на Институтот за европски прашања, оценува дека односите меѓу Белград и Москва не се ниту искрени ниту идилични, иако владата во Србија ги прикажува така. Тој истакнува дека со години имало повеќекратни ситуации во кои Русија го понижува претседателот Вучиќ, од чекање со часови во ходникот на Кремљ, преку непријатни сцени за време на посетите на Москва, па сè до аферата „Руски шпион во Белград“, што покажува дека Москва води паралелна политика кон своите сојузници, велејќи дека Белград е „повеќе сцена отколку рамноправен партнер“ во овие односи.
Во тој синџир, Захарова е само портпаролка на Кремљ, чија улога е да го дисциплинира претседателот на Србија и јавно да го потсетува на границите на дозволеното однесување. Нејзиниот јазик е често брутално отворен и намерно понижувачки, да се потсетиме кога го спореди Вучиќ со ликот на Шерон Стоун од филмот „Ниски страсти“, нарекувајќи го проститутка. Не е лапсус, туку осмислена порака: Вучиќ е корисен бидејќи послушно балансира во корист на Москва, но кога оди предалеку во приближувањето кон Западот, следува шлаканица од долниот ешалон за да се избегне Путин воопшто да мора да реагира – објаснува нашата соговорничка.
Бешири оценува дека изјавата на Захарова за оружјето што може да ги загрози руските војници спаѓа во шемата на притисок што Москва го користи кон Белград. Тој наведува дека ова е сигнал дека Русија повеќе не верува дека Вучиќ целосно го контролира извозот на оружје, но и порака дека национализацијата на НИС или пристапот кон Европската Унија не се потези на кои Кремљ гледа рамнодушно. Тој додава дека односите меѓу Србија и Русија се темелат на трансакции.
Во овој контекст, сегашниот тон од Москва не е ниту случаен ниту минлив. Тој е потсетник дека Србија, во очите на Кремљ, не е сојузник, туку гувернер чија лојалност се мери со послушност. Захарова е само инструмент, а пораката е дека просторот за маневрирање на Вучиќ брзо исчезнува. Со негативен извештај од Европската комисија и сè поотворени критики од Брисел, тој останува во центарот на притисок од двете страни, без ниту еден искрен партнер. Кога сите страни ќе почнат да ве третираат како потрошна фигура, прашањето повеќе не е дали ќе останете без сојузници, туку колку долго можете да преживеете во вакуумот што сами го создадовте – заклучува Бешири.
Драгослав Рашета од „Нов трет пат“ смета дека односите меѓу Москва и Белград се влошиле првенствено поради енергетското прашање. Тој наведува дека оваа година Русија постојано го одложувала продолжувањето на договорот за увоз на гас со цел да изнуди дополнителни отстапки од Србија, а во исто време одбила конструктивно да учествува во преговорите за иднината на НИС, што дополнително ги комплицирало односите меѓу двете земји.
На Русија очигледно ѝ е важно Србија да престане да извезува оружје во Украина, додека за неа е помалку важно како Србија може да ја преживее зимата без извори на енергија. Кога водите таканаречена „бамбусова“ надворешна политика, искуството диктира дека кога ќе почне да дува силен ветер од едниот пол, мора да се наведнете кон другиот, за да не ви преживее стеблото – вели нашиот соговорник.
Рашета додава дека затоа деновиве гледаме изјави од Владата на Србија со кои се повикува ЕУ да купи поголема количина српска муниција, како и обиди за оживување на европската интеграција и подобрување на односите со САД.
Постои проблем кога овие политики се непопуларни не само кај вашето гласачко тело, туку за жал и кај поширокото јавно мислење, што го отежнува потенцијалното пресвртување кон Западот – заклучува тој.
Подготвено од М.Д.
About Author
