22.11.2025 Скопје
Украина го слави Денот на достоинството и слободата. Ова е значаен ден во историјата на современа Украина, посветен на почетокот на две револуции што го променија текот на историјата: Портокаловата револуција на 21 ноември 2004 година и Револуцијата на достоинството (21 ноември 2013 година).Пред дванаесет години, токму во ова време, луѓето почнаа да се собираат на централниот плоштад во Киев, наречен Плоштад на независноста (Мајдан Незалежности). Тие протестираа против демонстративното одбивање на претседателот Јанукович да го потпише Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија.
Тоа беше сеопфатен договор што ќе го започне процесот на политичка и економска интеграција на Украина со Европа, ќе ги отвори пазарите на ЕУ за украинските стоки и ќе стане точка од која нема враќање од руското влијание. Но, во последен момент, Јанукович одби да го потпише.
Овој протест од 2013 година не беше прв. Последователните протести – Гранитната револуција од 1990 година, која доведе до прогласување на украинската независност, Портокаловата револуција од 2004 година, Лингвистичкиот Мајдан од 2013 година и, конечно, Револуцијата на достоинството – ја демонстрираа неверојатната и постојана желба на Украинците да го исковаат својот пат: враќањето на Украина во Европа, враќањето на сопствениот идентитет – украинскиот јазик, нивната религија и, конечно, правото сами да одлучуваат за својата иднина, без водство и контрола од Москва.
За Путин, кој веќе беше на власт повеќе од 14 години, постоењето на независна и слободна Украина беше неподносливо. Имено, Украина можеше со својот пример да им покаже на другите држави што некогаш го сочинуваа Советскиот Сојуз дека независноста од Русија значи не само слобода, туку и значајни економски предности.
Путин, кој сонуваше за обновување на Советскиот Сојуз, не само како држава, туку и како заедница – таканаречениот „голем советски народ“ – каде што Украинците повторно ќе ја преземат улогата на „мали Руси“, смешни луѓе од село, без своја историја и јазик, без своја религија и црква, сфати дека самото постоење на независна Украина претставува огромна опасност за неговото владеење. Бидејќи, Русите би можеле да се запрашаат и себеси – зошто независна и економски слободна Украина живее подобро од Русија?
Дванаесет години подоцна, на 21 ноември 2025 година, Володимир Зеленски, претседателот на Украина, кој за време на настаните од Револуцијата на достоинството беше главен актер и водител на комедијата „Квартал 95“, и веројатно не можеше ни да замисли дека ќе стане лидер на држава што се бори за своето право на постоење во тешка војна на исцрпување со Русија, се обрати до нацијата откако им оддаде почит на Украинците што загинаа на Мајдан.
Вознемирувачките зборови и тонот на неговиот говор многу ги потсетија Украинците, и целиот свет, на февруари 2022 година, кога Русија започна целосен напад врз Украина, одлучувајќи конечно да го „затвори украинското прашање“.
Потсетувајќи се на тие денови во 2022 година, кога премногу земји и лидери ѝ дадоа на Украина најмногу една недела за да преживее, Зеленски, обраќајќи се до нацијата, отворено рече дека сега е критичен момент на војна. Украина е под невиден притисок и се соочува со тежок избор во врска со нејзиниот понатамошен тек на дејствување („28 поени“) или ризикот од губење на поддршката од клучен сојузник.
Зеленски повтори дека како претседател гарантира лојалност кон заклетвата и националните интереси: никакви отстапки по прашањата за суверенитет, достоинство и слобода. Тој има намера, со помош на дипломатска стратегија, да спроведе конструктивни, целодневни преговори со САД и партнерите, нудејќи алтернативи со цел да не ѝ даде на Руската Федерација (РФ) никаква шанса да го обвини Киев дека одбива мир.
Зеленски уште еднаш го потсети светот дека денес Украинците се „штитот на Европа“, што трае веќе речиси 4 години, но дури и луѓето „направени од челик“ имаат граница на издржливост; светот не смее да ја остави Украина сама. Крајната цел: Постигнување достоинствен и праведен мир, а не „крај на Украина“.
Кога администрацијата на Доналд Трамп воведе строги санкции врз рускиот енергетски сектор кон крајот на октомври, конечно, за прв пат за време на вториот мандат на Трамп, почнувајќи со воведување на сеопфатен пакет финансиски ограничувања против Руската Федерација, кој вклучуваше санкции врз клучните нафтени гиганти – Роснефт и Лукоил, се чинеше дека Трамп конечно сфати: причината за војната на Русија против Украина е во Москва, а не во Киев. Санкциите, според амбасадорот на САД во НАТО, Метју Витакер, имаа за цел економски да го принудат Владимир Путин да седне на преговарачка маса и да ја заврши војната во Украина.
САД ги продолжија испораките на оружје за Украина, иако сега европските земји плаќаа за тоа оружје, и се чинеше дека Украина успеа да го промени ставот на Трамп и дека Украинците можат да сметаат на праведен мир, кој ќе се постигне со сила – економски и воен притисок врз Русија.
И покрај сериозните проблеми со работната сила и мобилизацијата, тешките борби во областа на украинските градови Покровск и Мирноград и постојаниот притисок од Русите кои, игнорирајќи ги неверојатните загуби, напредуваа многу бавно, Украинците значително ја зголемија својата способност за асиметрични напади врз економијата на Руската Федерација, уништувајќи околу 20 проценти од руските капацитети за преработка на нафта. Благодарение на таканаречените „зони на убивање“ создадени од беспилотни летала, фронтот како да влезе во фаза на стагнација, кога ниту една страна не можеше да добие стратешка предност во војната.
Уште понеочекувано беше појавувањето на таканаречениот мировен план од 28 точки. Во оваа статија нема да ги повторувам основните тези на тој план – тие се доволно изнесени во разни медиуми.
На почетокот, објавувањето на овие точки предизвика само чудење – сето ова изгледаше премногу како принудување на Украина да капитулира, и се добиваше впечаток дека наместо планот Виткоф-Дмитриев, го читаме планот „Дмитриев“ – каде Украина мора да направи сè, а Русија ништо. Бидејќи, не можеме да ја сметаме барем оваа точка, во која „… усогласувањето на идните територијални договори и Руската Федерација и Украина се обврзуваат да не ги менуваат со присилни методи“ за сериозна. Русија постојано ги кршеше сопствените договори и договори, каде е гаранцијата дека нема веднаш да го прекрши следниот?
Во меѓувреме, веќе официјалната потврда на Трамп дека САД сакаат Украина да потпише рамковен договор до следниот четврток, како и понатамошните контролирани „протекувања“ на информации до медиумите дека претставници на САД ѝ се закануваат на Украина со суспензија на оружјето и разузнавањето во обид да ја принудат украинската страна да се согласи на „мировен план“, покажаа дека Украина сега се соочува со невиден притисок од Вашингтон, поголем отколку за време на претходните преговори.
Подготвено од М.Д.
About Author
