25.11.2025 Скопје
Американско списание пишува дека прашањето во Азија повеќе не е дали Јапонија и Јужна Кореја ќе развијат свое нуклеарно оружје, туку кога тоа ќе се случи. Причината е ерозијата на американскиот „нуклеарен чадор“, бидејќи Кина и Северна Кореја ја развиваат таканаречената способност за втор удар, односно способност да возвратат со нуклеарен напад дури и по американскиот одговор.
Авторот на анализата тврди дека одлуката за приклучување кон нуклеарниот клуб ќе биде политички исклучително тешка, особено за Јапонија, но дека стратешката средина ги турка во таа насока. Тој предупредува дека игнорирањето на таа логика може да има „многу сериозни геополитички последици“ за регионот.
Од крајот на Втората светска војна, стабилноста на Источна Азија се потпираше на американското воено присуство и ветувањето дека Вашингтон ќе ги брани своите сојузници, вклучително и со нуклеарно оружје. Сепак, денес САД повеќе не гледаат никаква моќ како егзистенцијална закана, па затоа она што е дури и дел од американскиот национален интерес се редефинира.
Доктрината на Трамп „Америка на прво место“ се вклопува во таа слика: САД се сè повеќе склони кон потесен, потрансакциски поглед на своите обврски кон сојузниците. Според авторот, ова не е привремена аномалија на една администрација, туку последица на трајна промена – исчезнувањето на Советскиот Сојуз и поинаква, помалку „егзистенцијална“ природа на конкуренцијата со Кина.
Јапонија формално продолжува да ги повторува трите „ненуклеарни принципи“ од 1967 година – дека нема да поседува, произведува или воведува нуклеарно оружје – што е длабоко поврзано со траумата од Хирошима и Нагасаки. Но, практиката отсекогаш била пофлексибилна од реториката: американските нуклеарни бомби биле на Окинава со години, а Токио го знаел тоа и премолчено го толерирал.
Во исто време, од 1957 година, јапонските влади го толкуваат уставот како да не забранува нуклеарно оружје за самоодбрана. Јапонија има залихи на плутониум и развиени капацитети за збогатување и преработка, па затоа постојат сите предуслови за брз влез во нуклеарната програма. Според проценките таа би можела да направи нуклеарна бомба во рок од една година, додека вооружувањето на ракетите би траело малку подолго.
Според анализата, Северна Кореја неповратно станала нуклеарна држава и го гледа своето оружје како прашање на опстанок на режимот. Ова значи дека военото разоружување на Пјонгјанг практично не доаѓа предвид, а Кина, иако незадоволна, нема да ја собори сојузничката марксистичко-ленинистичка држава заради денуклеаризација.
Уште поголем проблем за Токио е забрзаната модернизација на нуклеарниот арсенал на Кина. Се издвојуваат новите балистички ракети (SLBM) лансирани од подморница (SLBM), JL-3, чиј дострел надминува 10.000 километри и ѝ овозможува на Кина да го таргетира копното на САД од сопствените води. Така, втората ударна способност на Кина станува многу поубедлива од претходно.
Ова води до клучно прашање за Јапонија и Јужна Кореја: Може ли нуклеарно вооружената Кина, заедно со Северна Кореја, да биде трајно ограничена само со конвенционални средства и американски ветувања? Авторот цитира стара дилема формулирана од Хенри Кисинџер во „Дипломатија“: пред нуклеарното доба беше помалку ризично да се исполни обврска кон сојузниците отколку да се напуштат, додека нуклеарното доба го превртува тоа наопаку.
Во азиски контекст, ова се преведува на: Дали Вашингтон навистина ќе ризикува со Лос Анџелес или Сан Франциско за да го спаси Токио или Сеул? Кредибилитетот на таквото ветување е сè потешко да се одржи, бидејќи расте можноста за кинески одмазднички напад на американска почва.
Украина како предупредување и крај на илузиите за неширење на нуклеарно оружје
Војната во Украина дополнително го ослабна глобалниот режим на неширење на нуклеарно оружје. Володимир Зеленски постојано изразува жалење што Украина го предаде нуклеарниот арсенал наследен од СССР во 1994 година и се потпираше на Меморандумот од Будимпешта. Тој потег „стратешка наивност“ и заклучува дека на Русија би ѝ било тешко да започне таква војна доколку Украина го задржала нуклеарното оружје.
Ова, тврди текстот, јасно стави до знаење дека правните документи и „хартиените гаранции“ се безвредни против одлучна нуклеарна сила. Затоа не е изненадувачки што до неодамна полскиот претседател Анджеј Дуда јавно ги повика САД да распоредат нуклеарно оружје во Полска.
Се заклучува дека договорите за неширење на нуклеарно оружје со години се распрснуваат, а идејата за универзално нуклеарно разоружување останува „пуста желба“. Огромната деструктивна моќ на нуклеарното оружје и огромната предност што ја дава во однос на конвенционално вооружениот противник создаваат еден вид дилема во која никој не сака прв целосно да се откаже од бомбата.
Во таков свет, пишува американското списание, стабилноста може да се одржи само со одвраќање или доктрината за меѓусебно гарантирано уништување (MAD). Тоа не е политички избор, туку опис на реалноста – „дел од човечката состојба“.
Авторот предупредува дека американскиот нуклеарен чадор над Јапонија и Јужна Кореја неизбежно ќе ослабне со текот на времето, иако може привремено да се „прошири“ со идеи како што се споделување на нуклеарно оружје или враќање на американските тактички нуклеарни бомби во регионот. Но, тоа не може да трае вечно.
Доколку Јапонија не отвори сериозна внатрешна дебата за сопствената нуклеарна иднина, таа се соочува со „бавна ерозија на суверенитетот“ преку низа мали отстапки кон својот нуклеарно вооружен сосед – пред сè Кина – за да се избегне ескалација. Резултатот би бил држава која формално останува независна, но де факто е сè помалку независна.
Таквото сценарио, би пресвртило повеќе од четири века јапонска историја во која клучен дел од националниот идентитет беше одбивањето да се потчини на кинеската сфера на влијание. Јапонија, која е „нешто помалку од целосно суверена“, не можеше да игра улога на клучен столб на рамнотежата во Азија, при што САД ги дефинираа своите интереси сè потесно.
Иако никој освен Јапонците не треба да одлучува за својот нуклеарен пат, исходот од таа одлука, пишува американското списание, би можел решително да го одреди идниот баланс на моќта на целиот азиски континент.
Подготвено од М.Д.
About Author
