28.11.2025 Скопје
Руските беспилотни летала и агенти извршуваат напади низ земјите на НАТО, а Европа сега прави она што би изгледало чудно пред само неколку години: планира како да го возврати ударот. Идеите се движат од заеднички офанзивни кибер операции против Русија и побрзо и покоординирано припишување на хибридни напади на Москва, до изненадувачки воени вежби предводени од НАТО, според двајца високи европски владини претставници и тројца дипломати на ЕУ.
„Русите постојано ги тестираат границите каков е одговорот, колку далеку можеме да одиме?“- латвиската министерка за надворешни работи, Баиба Браже, забележа во едно интервју. „Потребен е попроактивен одговор“, изјави таа. „И не е зборувањето тоа што праќа сигнал – туку дејствувањето“.
Руски беспилотни летала ги надлетуваа Полска и Романија во последните недели и месеци, додека мистериозни беспилотни летала предизвикаа хаос на аеродромите и воените бази низ целиот континент. Други инциденти вклучуваат блокирање на GPS сигналот, упади на борбени авиони и морнарички бродови и експлозија на клучна полска железничка врска што пренесува воена помош за Украина.
„Севкупно, Европа и Алијансата мора да се запрашаат колку долго сме спремни да го толерираме овој вид хибридна војна… [и] дали треба да размислиме да станеме поактивни во оваа област“, изјави германскиот државен секретар за одбрана, Флоријан Хан.
Хибридните напади не се ништо ново. Русија во последниве години испраќаше атентатори да убиваат политички непријатели во Велика Британија, беше обвинета за дигање во воздух складишта за оружје во Централна Европа, се обиде да ја дестабилизира ЕУ со финансирање на екстремно десничарски политички партии, се вклучи во војна на социјалните медиуми и се обиде да ги наруши изборите во земји како Романија и Молдавија. Но, самиот обем и фреквенцијата на сегашните напади се без преседан. Глобсек, тинк-тенк со седиште во Прага, пресмета дека имало повеќе од 110 акти на саботажа и обиди за напади извршени во Европа помеѓу јануари и јули, главно во Полска и Франција, од страна на луѓе со врски со Москва.
„Денешниот свет нуди многу поотворен – всушност, некој би можел да каже креативен – простор за надворешна политика“, рече рускиот лидер Владимир Путин за време на конференцијата Валдаи во октомври, додавајќи: „Внимателно ја следиме растечката милитаризација на Европа. Дали е тоа само реторика или е време да одговориме?“
Русија може да ги гледа ЕУ и НАТО како соперници или дури и непријатели. Поранешниот руски претседател и сегашен заменик-шеф на Советот за безбедност на Кремљ, Дмитриј Медведев, минатиот месец рече: „САД се наш противник“. Сепак, Европа не сака војна со нуклеарно вооружена Русија и затоа мора да открие како да одговори на начин што ќе ја одврати Москва, но нема да ги премине црвените линии на Кремљ што би можеле да доведат до отворена војна.Тоа не значи згрчување, според шведскиот началник на одбраната, генерал Михаел Клаесон.
„Не можеме да си дозволиме да се плашиме и да бидеме аксиозни“, рече тој во едно интервју. „Треба да бидеме цврсти“.
Досега, одговорот беше зајакнување на одбраната. Откако руските воени беспилотни летала беа соборени над Полска, НАТО соопшти дека ќе ја зајакне беспилотната и воздушната одбрана на алијансата на нејзиното источно крило – повик што го отсликува и ЕУ. Дури и тоа ја разбесни Москва.
Европејците „треба да се плашат и да треперат како неми животни во стадо што се носи на колење“, рече Медведев. „Тие треба да се извалкаат со страв, чувствувајќи го својот близок и мачен крај“.
Честите руски провокации го менуваат тонот во европските престолнини.Откако распореди 10.000 војници за заштита на критичната инфраструктура на Полска по саботажата на железничката линија што ги поврзува Варшава и Киев, полскиот премиер Доналд Туск во петокот ја обвини Москва за вмешаност во „државен тероризам“. По инцидентот, шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, изјави дека ваквите закани претставуваат „екстремна опасност“ за блокот, тврдејќи дека мора „да има силен одговор“ на нападите.
Минатата недела, италијанскиот министер за одбрана, Гвидо Кросето, ја критикуваше „инерцијата“ на континентот во услови на растечки хибридни напади и откри план од 125 страници за одмазда. Во него тој предложи формирање Европски центар за борба против хибридно војување, кибер сила од 1.500 војници, како и воен персонал специјализиран за вештачка интелигенција.
„Секој треба да ги ревидира своите безбедносни процедури“, додаде во четврток полскиот министер за надворешни работи, Радослав Сикорски. „Русија очигледно ја ескалира својата хибридна војна против граѓаните на ЕУ“.
И покрај сè пожестоката реторика, што значи помускулен одговор е сè уште отворено прашање. Делумно тоа се должи на разликата помеѓу Москва и Брисел – вториот е повеќе ограничен со дејствување во рамките на правилата, според Кевин Лимоние, професор и заменик-директор на тинк-тенкот GEODE со седиште во Париз.
„Ова покренува етичко и филозофско прашање: Можат ли државите управувани од владеењето на правото да си дозволат да користат исти алатки… и исти стратегии како Русите?“, праша тој. Досега, земји како Германија и Романија ги зајакнуваат правилата што би им овозможиле на властите да соборуваат беспилотни летала што летаат над аеродромите и воено чувствителните објекти.
Во меѓувреме, националните безбедносни служби можат да работат во правна сива зона. Сојузниците од Данска до Чешка веќе дозволуваат офанзивни сајбер операции. Велика Британија наводно ги хакирала мрежите на ИСИС за да добие информации за програма за беспилотни летала во рана фаза од страна на терористичката група во 2017 година.
Сојузниците мора „да бидат попроактивни во сајбер-офанзивата“, рече Браже, и да се фокусираат на „зголемување на свеста за ситуацијата – здружување и координирање на безбедносните и разузнавачките служби“.
Во пракса, земјите би можеле да користат сајбер-методи за да ги таргетираат системите што се критични за воените напори на Русија, како што е економската зона Алабуга во Татарстан во источно-централна Русија, каде што Москва произведува беспилотни летала Шахед, како и енергетски објекти или возови што носат оружје, рече Филип Бријка, политиколог и експерт за хибридни закани во Полската академија на науките. „Можеме да го нападнеме системот и да го нарушиме нивното функционирање“, рече тој.
Европа, исто така, мора да открие како да одговори на големите кампањи за дезинформации на Русија со свои напори во земјата.
„Руското јавно мислење… е донекаде недостапно“, рече еден висок воен функционер. „Треба да работиме со сојузници кои имаат прилично детално разбирање на руското размислување – ова значи дека мора да се воспостави соработка и во областа на информациското војување“.Сепак, сите нови мерки „треба да имаат веродостојна можност за негирање“, рече еден дипломат на ЕУ.
НАТО, од своја страна, е одбранбена организација и затоа е сомничав кон офанзивните операции. „Асиметричните одговори се важен дел од разговорот“, рече еден дипломат на НАТО, но „ние нема да се спуштиме на истите тактики како Русија“.
Наместо тоа, алијансата треба да даде приоритет на покажување сила што илустрира сила и единство, рече Оана Лунгеску, поранешна портпаролка на НАТО и членка на лондонскиот истражувачки центар „Кралскиот институт за обединети услуги“. Во пракса, тоа значи брзо објавување дали Москва стои зад хибриден напад и спроведување воени вежби „без претходна најава“ на руската граница со Литванија или Естонија.
Во меѓувреме, Центарот за извонредност за хибридни закани поддржан од НАТО во Хелсинки, кој ги обединува сојузничките претставници, исто така „обезбедува експертиза и обука“ и изготвува „политики за справување со тие закани“, рече Мартен тен Волде, виш аналитичар во организацијата.
„Несомнено, треба да се направи повеќе на хибридното прашање“, рече еден висок дипломат на НАТО, вклучително и зголемување на колективното припишување по нападите и осигурување дека „преку разни средства ќе покажеме дека обрнуваме внимание и можеме да ги префрламе средствата на флексибилен начин“.
Подготвено од М.Д.
About Author
