03.11.2025 Скопје
Дигиталното евро, кое ќе го издаде Европската централна банка (ЕЦБ), би можело да влезе во оптек за прв пат во 2029 година, доколку законската рамка биде усвоена до следната година.
Европската централна банка (ЕЦБ) ја заврши двегодишната подготвителна фаза од проектот за дигитално евро во октомври. Целта на проектот е да се обезбеди европски монетарен суверенитет, односно да се намали зависноста од меѓународните – особено американските – даватели на дигитални и картички за плаќање како што се Visa, Mastercard и PayPal, и да се одговори на растот на дигиталните форми на плаќање кои сè повеќе ја заменуваат употребата на готовина.
Управниот совет на ЕЦБ одлучи дека проектот сега влегува во следната фаза, таканаречената фаза на техничка подготвеност. Во подготвителната фаза, која започна во ноември 2023 година, ЕЦБ избра европски добавувачи за развој на дигиталниот евро систем преку пет повици за тендери, го подготви правилникот за воведување на системот и спроведе истражување и дискусии со засегнатите страни – од трговци до даватели на услуги за плаќање и корисници. Пред тоа, фазата на истражување траеше две години.
Доколку европските законодавци усвојат регулатива за воведување на дигиталното евро следната година, пилот-проектот и првите трансакции би можеле да се спроведат кон средината на 2027 година. Евросистемот, кој ги поврзува централните банки на земјите од еврозоната, во тој случај би бил подготвен за првото издавање на дигиталното евро во 2029 година, објави ЕЦБ.
„Ова не е само технички проект, туку заеднички напор за подготовка на европскиот монетарен систем за иднината“, рече членот на Извршниот одбор на ЕЦБ, Пјеро Чиполоне, кој ја предводи групата за проекти за дигитално евро.
„Дигиталното евро ќе обезбеди луѓето да ги задржат придобивките од готовината во дигиталното доба. Тоа ќе ја зајакне отпорноста на европскиот систем за плаќање, ќе ги намали трошоците за трговците и ќе создаде платформа за приватните компании да иновираат, да се прошируваат и да се натпреваруваат.“
Управниот одбор на ЕЦБ ќе донесе конечна одлука за воведување на дигиталното евро само ако Европскиот парламент и Советот на ЕУ ја одобрат регулативата за дигиталното евро подготвена од Европската комисија, наведува банката.
Лидерите на земјите-членки на ЕУ на октомврискиот состанок на Советот на ЕУ повикаа на забрзан развој на дигиталното евро и предупредија на доминацијата на американските даватели на услуги за плаќање, особено Visa и Mastercard во областа на плаќањата со картички и PayPal во онлајн плаќањата.
Загриженост за таканаречените стабилни монети – крипто средства поврзани со вредноста на традиционалните валути, со што се одржува нивната стабилност. Дури 99 проценти од глобалниот пазар на стабилни монети е врзан за американскиот долар, а најголемите издавачи, Tether и Circle, држат повеќе од 80 проценти од пазарот. Ова отвора ризик стабилните монети деноминирани во долари, поддржани од американскиот претседател Доналд Трамп, да станат избор на европските корисници.
Стабилните монети најчесто се користат за тргување со крипто средства. Според Светскиот економски форум (WEF), вредноста на трансакциите со стабилни монети минатата година надмина 27 билиони долари, што е повеќе од комбинираната вредност на трансакциите направени со Visa и Mastercard. Сепак, не е сосема јасно дали дигиталното евро е директен одговор на доминацијата на САД во областа на стабилните монети, бидејќи е наменето исклучиво како средство за плаќање, а не како форма на инвестирање – затоа, само како дигитална форма на готовина.
Европските претставници и земјите-членки сè уште не постигнале договор за законот што би го регулирал воведувањето на дигиталното евро. Најголемото противење доаѓа од редовите на Европската народна партија (ЕПП), бидејќи дел од претставниците на најголемата парламентарна група се залага за приватно издавање на дигитална валута.
Според проценката на ЕЦБ, развојот и лансирањето на дигиталното евро ќе чини околу 1,3 милијарди евра до првото издавање, кое моментално е закажано за 2029 година. Понатамошните годишни оперативни трошоци од 2029 година па наваму ќе изнесуваат околу 320 милиони евра годишно.
Инвестициските трошоци за банкарскиот сектор се проценуваат помеѓу четири и 5,8 милијарди евра, што е во согласност со проценките презентирани од Европската комисија во нацрт-регулативата од 2023 година.
Плаќањата во дигитални евра нема да бидат неограничени, бидејќи креаторите на политиките сакаат да ги избегнат ризиците од финансиска нестабилност. Ова значи дека виртуелниот паричник со дигитални евра би имал ограничен износ. Лимитот го предложија министрите за финансии на ЕУ на септемврискиот состанок, а на нивно барање, ЕЦБ подготви техничка анализа со различни хипотетички ограничувања – од 500 до 3.000 евра по сметка. Според ЕЦБ, до овие износи, дигиталното евро не треба да ја загрозува финансиската стабилност.
Една од клучните функционалности на дигиталното евро ќе биде можноста за плаќање без интернет конекција. Трансакциите би се извршувале директно помеѓу два уреди, на пример мобилни телефони или паметни картички, со речиси моментален пренос на криптографски заштитени токени. Преносот нема да вклучува никаков мрежен систем, а токените би останале зачувани во уредот.
Овој пристап ја зачувува приватноста на корисниците, бидејќи деталите за трансакциите (на пр. што е купено, каде и од кого) остануваат на уредите и не се споделуваат со давателите на услуги за плаќање или централните банки.
Дигиталното евро ќе биде достапно преку посебна апликација, со која ЕЦБ има за цел да обезбеди широка достапност за сите корисници. Сепак, ова не значи дека корисниците ќе имаат сметки директно кај ЕЦБ. Таа ќе биде издавач на дигиталната валута, додека корисниците ќе ги чуваат своите средства на сметки кај комерцијални банки или одбрани даватели на услуги за плаќање.
Во својот последен извештај за подготвителната фаза, ЕЦБ наведува дека употребата на готовина се намалува како што растат дигиталните трансакции и онлајн купувањето. Минатата година, готовината сочинуваше само 24 проценти од дневните плаќања, додека уделот на бизнисите што не прифаќаат готовина се зголеми тројно за три години и сега изнесува 12 проценти.
„Овие трендови, кои веројатно ќе продолжат поради дигитализацијата на економијата, ја изложуваат европската инфраструктура за плаќање на надворешни ризици и ја ограничуваат нејзината стратешка автономија“, вели ЕЦБ.
Многу европски земји се потпираат на неевропски даватели на услуги за плаќање за дигитални трансакции – 13 од 20 земји од еврозоната се потпираат.
„Овие приватни услуги можеби не се секогаш достапни за сите, ниту пак е гарантирано дека ќе функционираат во сите околности, на пример во време на криза“, тврди ЕЦБ, додавајќи дека странските даватели на услуги може да наплаќаат високи такси на банките и трговците.
Паневропска опција за електронско плаќање сè уште не постои, меѓу другото, бидејќи пазарот е фрагментиран. Сегашните европски решенија за дигитални плаќања, како што се картичките издадени од европските шеми за плаќање, се главно фокусирани на националните пазари, поради што Европа не е конкурентна дури ни на сопствениот пазар за дигитални плаќања.
Подготвено од М.Д.
About Author
