18.09.2025 Скопје
Научниците кои дупчат длабоко под Атлантскиот Океан покрај брегот на североисточниот дел на САД ова лето открија огромен, мистериозен резервоар на слатка вода. Нивното откритие би можело да има огромни импликации за светот што се соочува со сè посериозна криза со водата.
Мистерија позната со децении
Постоењето на слатка вода под Атлантикот е познато со децении, но во голема мера останало неистражено. Во текот на 1960-тите и 1970-тите, научните експедиции и компаниите што дупчеле нафта на океанското дно повремено наидувале на слатка вода. Клучниот момент се случи во 2019 година, кога научниците од океанографскиот институт Вудс Хоул и Универзитетот Колумбија објавија „изненадувачко откритие“. Користејќи електромагнетни бранови, тие мапираа гигантски дел од слатка вода што се протега по должината на брегот од Масачусетс до Њу Џерси, а можеби и пошироко.
„Се чини дека е најголемата таква формација некогаш пронајдена во светот“, рекоа научниците во тоа време.
Експедиција во потрага по одговори
Ова откритие покрена големи прашања: како водата стигнала таму? Колку е стара и дали се надополнува? И најважно – дали крајбрежните водоносни слоеви како овој би можеле да станат нов извор на свежа вода за жедниот свет? За да ги пронајдат одговорите, тим меѓународни научници, како дел од проектот Експедиција 501, одлучи да дупчи директно во водоносниот слој.
Тие испловија од Конектикат во мај со брод опремен со платформа за дупчење и поминаа три месеци на море, истражувајќи длабочини од приближно 300 до 400 метри под морското дно на различни локации за да соберат примероци од седимент и вода.
Првите резултати се ветувачки
Тие пронајдоа вода со содржина на сол значително пониска од морската вода, на нивото препорачано од американските и меѓународните агенции за вода за пиење. Примероците сега се испратени на лабораториско тестирање за да се утврди какви микроби содржат и колку би можеле да бидат безбедни за пиење. Друга мистерија е староста на водата. „Можеби е стара 200 години, можеби е стара 20.000 години“, рече Брендон Дуган, професор по геофизика на Рударскиот факултет во Колорадо и водач на експедицијата.
Присуството на помлада вода би сугерирало дека резерватот се надополнува, додека постарата вода би укажувала дека станува збор за ограничен ресурс. Дуган рече дека треба да имаат одговори за околу шест месеци. Научниците исто така ќе спроведат тестови за да го утврдат потеклото на водата – дали доаѓа од топење на глечерите или од дожд.
„Мислиме дека слатката вода стигнала таму пред илјадници години, кога нивото на морето било многу пониско, а континенталниот гребен бил изложен на копно“, објасни Холи Мајкл, професорка на Универзитетот во Делавер и членка на експедицијата.
Потенцијал за жеден свет
Водоносниот слој потврден од експедицијата се чини дека е огромен. Ерик Атијас, доцент на Универзитетот во Тексас, кој не бил вклучен во проектот, го нагласува неговото значење. Тој би можел „да содржи доволно слатка вода за да снабдува метропола со големина на Њујорк стотици години“, изјави тој, додавајќи дека тоа буди надеж дека би можело „да ги ублажи недостатоците за крајбрежното население во иднина“.
Речиси половина од светското население живее во радиус од 100 километри од брегот, а многумина зависат од внатрешните водоносни слоеви, ресурси кои брзо се намалуваат поради прекумерната експлоатација и ефектите од климатските промени.
Предизвици и иднина
„Крајбрежните водни ресурси ќе бидат под зголемен притисок во иднина“, рече Мајкл, принудувајќи ги заедниците да се свртат кон поскапи извори како што е десалинизацијата. Подземните водоносни слоеви би можеле да бидат алтернатива, но постојат голем број предизвици на кои прво треба да се одговори. Екстракцијата и транспортот на вода до крајбрежјето ќе биде енергетски интензивна и скапа. Исто така, се поставува прашањето кој ќе управува со водата извлечена од федералните води.
Исто така, постои и технички предизвик за спречување на контаминација на слатката вода од околната солена вода. Користењето на подземните води од море „ќе биде скапо и не е бесконечно“, нагласи Мајкл. „Заштитата на слатката вода што ја имаме на копно е сè уште најдоброто нешто што можеме да го направиме… Секако, тоа не значи дека не треба да бараме алтернативни опции, па затоа се занимаваме со оваа наука.“
И покрај сето ова, Дуган е оптимист, проценувајќи дека ќе поминат околу 10 години пред да можат да се искористат подводните водоносни слоеви. Доказите сугерираат дека слични резерви постојат на секој континент. „Можеме да го земеме она што го научивме во овој мал дел од Нова Англија и да почнеме да размислуваме како тоа се применува во други области“, заклучи тој.
Подготвено од М.Д.
About Author
